Previous Verse
Next Verse

Shloka 82

Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank

नारायणपरं सत्यमृतं नारायणात्मकम्‌ । नारायणपरो धर्म: पुनरावृत्तिदुर्लभ:,सत्यके परम लक्ष्य नारायण ही हैं। ऋत नारायणका ही स्वरूप है। जिसके आचरणसे पुनर्जन्मकी प्राप्ति नहीं होती, उस निवृत्तिप्रधान धर्मके भी चरम लक्ष्य भगवान्‌ नारायण ही हैं

Vaiśaṃpāyana uvāca: nārāyaṇaparaṃ satyam ṛtaṃ nārāyaṇātmakam | nārāyaṇaparo dharmaḥ punarāvṛttidurlabhaḥ ||

नारायणपरं सत्यं ऋतं नारायणात्मकम् । नारायणपरो धर्मः पुनरावृत्तिदुर्लभः ॥

नारायणपरम्having Nārāyaṇa as the highest (supreme)
नारायणपरम्:
TypeAdjective
Rootनारायण-पर
FormNeuter, Nominative, Singular
सत्यम्truth
सत्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootसत्य
FormNeuter, Nominative, Singular
ऋतम्cosmic order; rightness
ऋतम्:
Karta
TypeNoun
Rootऋत
FormNeuter, Nominative, Singular
नारायणात्मकम्of the nature/essence of Nārāyaṇa
नारायणात्मकम्:
TypeAdjective
Rootनारायण-आत्मक
FormNeuter, Nominative, Singular
नारायणपरःhaving Nārāyaṇa as the highest
नारायणपरः:
TypeAdjective
Rootनारायण-पर
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मःdharma; righteous duty/law
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
पुनरावृत्तिदुर्लभःfor which return (rebirth) is hard to obtain; i.e., where rebirth does not occur
पुनरावृत्तिदुर्लभः:
TypeAdjective
Rootपुनर्-आवृत्ति-दुर्लभ
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशग्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
N
Nārāyaṇa

Educational Q&A

The verse teaches that the ultimate foundation and goal of truth (satya), cosmic order (ṛta), and even the liberating renunciant path (nivṛtti-dharma) is Nārāyaṇa. Ethical life and liberation are presented as culminating in orientation toward the Supreme.

In the Śānti Parva’s instruction-oriented setting, Vaiśaṃpāyana states a doctrinal summary: all highest principles—truth, cosmic order, and the dharma that leads beyond rebirth—are ultimately centered on Nārāyaṇa.