Shloka 38
Puruṣaikatva-vyākhyāna: The One Virāṭ Puruṣa and the Many ‘Puruṣas’
Rudra–Brahmā Saṃvāda
Devanagari script
विनतानन्दन गरुड सहसा राजाको वहाँसे ऊपर उठाकर तुरंत आकाशमें ले उड़े और वहीं इन्हें छोड़ दिया ।। अस्मिन् मुहूर्ते संजज्ञे राजोपरिचर: पुन: । सशरीरो गतश्चैव ब्रद्मलोकं नृपोत्तम:,उसी क्षण राजा वसु पुनः उपरिचर हो गये। फिर वे नृपश्रेष्ठ सशरीर ब्रह्मलोकमें चले गये
Translation
विनतानन्दनः गरुडः सहसा राजानं तस्माद्देशादुत्थाप्य क्षिप्रमाकाशं निनाय, तत्रैव चैनं न्यपातयत्॥ अस्मिन्मुहूर्ते संजज्ञे राजोपरिचरः पुनः। सशरीरो गतश्चैव ब्रह्मलोकं नृपोत्तमः॥
Word by Word
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
मुहूर्तेmoment
मुहूर्ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमुहूर्त
FormMasculine, Locative, Singular
संजज्ञेwas born / came into being
संजज्ञे:
TypeVerb
Rootजन्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Ātmanepada
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
उपरिचरःUparicara (name/epithet)
उपरिचरः:
Karta
TypeNoun
Rootउपरिचर
FormMasculine, Nominative, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
सशरीरःwith (his) body, bodily
सशरीरः:
Karta
TypeAdjective
Rootस-शरीर
FormMasculine, Nominative, Singular
गतःgone
गतः:
TypeVerb
Rootगम्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
ब्रह्मलोकम्to Brahma-world
ब्रह्मलोकम्:
Karma
TypeNoun
Rootब्रह्मलोक
FormMasculine, Accusative, Singular
नृपोत्तमःbest of kings
नृपोत्तमः:
Karta
TypeNoun
Rootनृप-उत्तम
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes