Shloka 28
Puruṣaikatva-vyākhyāna: The One Virāṭ Puruṣa and the Many ‘Puruṣas’
Rudra–Brahmā Saṃvāda
'राजेन्द्र! हमारे चिन्तनसे तुम्हें वसुधाराकी प्राप्ति होगी, जिससे ग्लानि तुम्हारा स्पर्श नहीं कर सकेगी और इस पातालमें रहते हुए भी तुम्हें भूख और प्यासका कष्ट नहीं होगा; क्योंकि वसुधाराका पान करनेसे तुम्हारे तेजकी वृद्धि होती रहेगी। हमारे वरदानसे भगवान् श्रीहरि प्रसन्न हो तुम्हें ब्रह्मलोकमें ले जायँगे” ।। एवं दत्त्वा वरं राज्ञे सर्वे ते च दिवौकस: । गता: स्वभवनं देवा ऋषयश्न॒ तपोधना:,इस प्रकार राजाको वरदान देकर वे सब देवता तथा तपोधन ऋषि अपने-अपने स्थानको चले गये
bhīṣma uvāca | rājendra! asmākaṁ cintanena te vasudhārā-prāptir bhaviṣyati, yayā glānir tvāṁ na spraṣṭuṁ śakṣyati, asmin pātāle vasann api te kṣudhā-tṛṣṇā-kleśo na bhaviṣyati; yataḥ vasudhārā-pānāt tava tejaso vṛddhir nityam eva bhaviṣyati | asmākaṁ varadānena bhagavān śrīhariḥ prasanno bhūtvā tvāṁ brahmalokaṁ neṣyati || evaṁ dattvā varaṁ rājñe sarve te ca divaukasaḥ | gatāḥ svabhavanaṁ devā ṛṣayaś ca tapodhanāḥ ||
भीष्म उवाच— “राजेन्द्र! अस्माकं चिन्तनेन त्वं वसुधारां प्राप्स्यसि; तया त्वां ग्लानिर्न स्प्रक्ष्यति। अस्मिन् पातालदेशेऽपि निवसन्नपि न ते क्षुधातृष्णयोः क्लेशो भविष्यति; वसुधारापानात् तव तेजोवृद्धिरनवरता भविष्यति। अस्माकं वरदानेन प्रसन्नो भगवान् श्रीहरिस्त्वां ब्रह्मलोकं नयिष्यति।” इति राज्ञे वरं दत्त्वा ते सर्वे दिवौकसः—देवा तपोधनाश्च ऋषयः—स्वस्वधामानि जग्मुः।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage links ethical-spiritual uplift to divine support: a righteous king, aided by the blessings of gods and ascetics, receives sustaining grace (Vasudhārā) that removes inner remorse and bodily distress, while increased tejas culminates in a higher spiritual destination through Hari’s favor.
Bhīṣma reports a boon being granted to a king: through the contemplative power and blessing of celestial beings, the king gains Vasudhārā, becomes free from the afflictions of hunger, thirst, and remorse even in Pātāla, and is promised eventual ascent to Brahmaloka by Śrī Hari; afterward the gods and ascetic sages return to their own abodes.