Shloka 6
Yajña-bhāga-vyavasthā and the Pravṛtti–Nivṛtti Framework (यज्ञभागव्यवस्था तथा प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मविवेचनम्)
चित्रवर्णमयूरैश्व केकाशतविराजितै: । राजहंससमूहैश्च॒ कृष्ण: परभृतैस्तथा
citravarṇamayūraiś ca kekaśatavirājitaiḥ | rājahaṃsasamūhaiś ca kṛṣṇaiḥ parabhṛtaiḥ tathā ||
भीष्म उवाच—तत्पर्वतप्रदेशः चित्रवर्णमयूरैः शतशः केकाशतैर्विराजितैः शोभितः; राजहंससमूहैश्च तथा कृष्णैः परभृतैश्च समलङ्कृतः। सर्वतः नानाविधप्राणिनां शान्तमधुरध्वनिभिः स प्रदेशो व्याप्तः, अप्सरसश्च सर्वत्र पर्यचरन्—शमसमृद्ध्या मङ्गलशोभया च तद्वनं प्रकाशते स्म।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds śānti (tranquility) through a harmonious natural soundscape. In the Shānti Parva’s ethical atmosphere, such imagery supports the ideal that inner and outer order—calm speech, restrained conduct, and a settled mind—are conducive to dharma and reflective understanding.
Bhīṣma is describing a serene mountain setting: multicolored peacocks calling, flocks of royal swans, and dark cuckoos filling the region with gentle sounds, while apsarases move about—painting an idyllic, auspicious scene.