Shloka 39
Nārada’s Darśana of Viśvarūpa Nārāyaṇa and the Caturmūrti Doctrine (नारदस्य नारायणदर्शनं चतुर्मूर्तिविचारश्च)
Devanagari script
प्रसार्येह यथाड्रानि कूर्म: संहरते पुनः । तथेन्द्रियाणि मनसा संयन्तव्यानि भिक्षुणा,जैसे कछुआ अपने अंगोंको फैलाकर फिर समेट लेता है, उसी प्रकार संन्यासीको मनके द्वारा इन्द्रियोंपर नियन्त्रण रखना चाहिये
Transliteration
prasāryeha yathāṅgāni kūrmaḥ saṃharate punaḥ | tathendriyāṇi manasā saṃyantavyāni bhikṣuṇā ||
Translation
प्रसार्येह यथाङ्गानि कूर्मः संहरते पुनः । तथेन्द्रियाणि मनसा संयन्तव्यानि भिक्षुणा ॥
Word by Word
प्रसार्यhaving extended/spread out
प्रसार्य:
TypeVerb
Rootप्र-√सृ (सरणे)
Formल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः), कर्तरि
इहhere
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
यथाjust as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
अङ्गानिlimbs
अङ्गानि:
Karma
TypeNoun
Rootअङ्ग
FormNeuter, Accusative, Plural
कूर्मःa tortoise
कूर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootकूर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
संहरतेdraws in, withdraws
संहरते:
TypeVerb
Rootसम्-√हृ (हरणे)
FormPresent (लट्), आत्मनेपद, 3rd, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
तथाso, in the same way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
इन्द्रियाणिthe senses
इन्द्रियाणि:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Accusative, Plural
मनसाby the mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
संयन्तव्यानिshould be restrained/controlled
संयन्तव्यानि:
TypeVerb
Rootसम्-√यम् (यमे/नियमे)
Formतव्यत् (gerundive), कर्मणि (obligative/passive sense), Neuter, Nominative, Plural
भिक्षुणाby a mendicant/renunciant
भिक्षुणा:
Karana
TypeNoun
Rootभिक्षु
FormMasculine, Instrumental, Singular
Speaker
जनक उवाच
Characters & Entities
J
JanakaT
tortoise (kūrma)M
mind (manas)S
senses (indriyāṇi)M
mendicant/renunciant (bhikṣu)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes