Previous Verse
Next Verse

Shloka 85

Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)

इच्छाद्वेष भवैर्दु:खै: प्रकर्षो यत्र जायते । तत्र या नृपते वृत्तिस्तत्‌ प्रयोजनमिष्यते,नरेश्वर! इच्छा अथवा द्वेषसे उत्पन्न हुए दुःखोंद्वारा जहाँ किसी एक प्रकारके दुःखकी प्रधानता हो जाय, वहाँ जो वृत्ति उदय होती है, उसीको प्रयोजन कहते हैं

icchādveṣa-bhavaiḥ duḥkhaiḥ prakarṣo yatra jāyate | tatra yā nṛpate vṛttis tat prayojanam iṣyate, nareśvara ||

इच्छाद्वेषभवैर्दुःखैः प्रकर्षो यत्र जायते । तत्र या नृपते वृत्तिस्तत् प्रयोजनमिष्यते ॥

इच्छाdesire
इच्छा:
Karta
TypeNoun
Rootइच्छा
FormFeminine, Nominative, Singular
द्वेषaversion/hatred
द्वेष:
Karta
TypeNoun
Rootद्वेष
FormMasculine, Nominative, Singular
भवैःarising (from)
भवैः:
Karana
TypeAdjective
Rootभव
FormMasculine, Instrumental, Plural
दुःखैःby sufferings
दुःखैः:
Karana
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Instrumental, Plural
प्रकर्षःpredominance/intensity
प्रकर्षः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रकर्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
जायतेarises/is born
जायते:
TypeVerb
Rootजन्
FormPresent, Atmanepada, Third, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
याwhich
या:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormFeminine, Nominative, Singular
नृपतेO king
नृपते:
TypeNoun
Rootनृपति
FormMasculine, Vocative, Singular
वृत्तिःmental tendency/operation
वृत्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootवृत्ति
FormFeminine, Nominative, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रयोजनम्purpose/motive
प्रयोजनम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रयोजन
FormNeuter, Accusative, Singular
इष्यतेis considered/is held to be
इष्यते:
TypeVerb
Rootइष्
FormPresent, Atmanepada, Third, Singular, Passive/Impersonal
नरेश्वरO lord of men (king)
नरेश्वर:
TypeNoun
Rootनरेश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्य उवाच

B
Bhīṣma
N
nṛpati (the king, i.e., Yudhiṣṭhira as addressee)
N
nareśvara (lord of men, i.e., Yudhiṣṭhira as addressee)