Shloka 16
Śuka–Janaka Saṃvāda: Āśrama-krama, Jñāna-vijñāna, and the Marks of Liberation (शुक-जनक संवादः)
Devanagari script
यथा दीपसहस्राणि दीपान्मर्त्या: प्रकुर्वते । प्रकृतिस्तथा विकुरुते पुरुषस्य गुणान् बहून्,जैसे मनुष्य एक दीपकसे हजारों दीपक जला लेते हैं, उसी प्रकार प्रकृति पुरुषके सम्बन्धसे अनेक गुण उत्पन्न कर देती है
Transliteration
yathā dīpasahasrāṇi dīpān martyāḥ prakurvate | prakṛtis tathā vikurute puruṣasya guṇān bahūn ||
Translation
याज्ञवल्क्य उवाच—यथा दीपात् सहस्राणि दीपान् मर्त्याः प्रकुर्वते। तथा प्रकृतिः पुरुषसंबन्धात् गुणान् बहून् विकुरुते॥
Word by Word
यथाjust as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
दीपसहस्राणिthousands of lamps
दीपसहस्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootदीपसहस्र
FormNeuter, Nominative, Plural
दीपात्from a lamp
दीपात्:
Apadana
TypeNoun
Rootदीप
FormMasculine, Ablative, Singular
मर्त्याःmortals (men)
मर्त्याः:
Karta
TypeNoun
Rootमर्त्य
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रकुर्वतेproduce, make (kindle)
प्रकुर्वते:
TypeVerb
Rootप्र + कृ
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada
प्रकृतिःPrakriti (Nature)
प्रकृतिः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रकृति
FormFeminine, Nominative, Singular
तथाso, in the same way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
विकुरुतेmodifies, produces (manifests)
विकुरुते:
TypeVerb
Rootवि + कृ
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
पुरुषस्यof the Purusha (spirit/person)
पुरुषस्य:
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Genitive, Singular
गुणान्qualities, attributes
गुणान्:
Karma
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Accusative, Plural
बहून्many
बहून्:
TypeAdjective
Rootबहु
FormMasculine, Accusative, Plural
Speaker
याज़्वल्क्य उवाच
Characters & Entities
D
dīpa (lamp)P
prakṛti (Nature)P
puruṣa (Self/Person)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes