अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
शुक्लवासाश्न दुर्वासा: शायी नित्यमधस्तथा । मण्डूकशायी च तथा वीरासनगतस्तथा,फलकी आशासे बँधा हुआ मनुष्य कभी नये-धुले सफेद वस्त्र पहनता है और कभी फटे-पुराने मैले वस्त्र धारण करता है, कभी पृथ्वीपर सोता है, कभी मेढकके समान हाथ- पैर सिकोड़कर शयन करता है, कभी वीरासनसे बैठता है और कभी खुले आकाशके नीचे। कभी चीर और वल्कल पहनता है, कभी ईंट और पत्थरपर सोता-बैठता है तो कभी काँटोंके बिछौनोंपर। कभी राख बिछाकर सोता है, कभी भूमिपर ही लेट जाता है, कभी किसी पेड़के नीचे पड़ा रहता है। कभी युद्धभूमिमें, कभी पानी और कीचड़में, कभी चौकियोंपर तथा कभी नाना प्रकारकी शय्याओंपर सोता है। कभी मूँजकी मेखला बाँधे कौपीन धारण करता है, कभी नंग-धड़ंग घूमता है। कभी रेशमी वस्त्र और कभी काला मृगचर्म पहनता है
śuklavāsāśn durvāsāḥ śayī nityam adhastathā | maṇḍūkaśāyī ca tathā vīrāsanagatas tathā ||
वसिष्ठ उवाच— कदाचित् नवधौतशुक्लवस्त्राणि परिधत्ते, कदाचित् मलिनानि जीर्णानि च चीराणि। कदाचित् भूमौ शयीत, कदाचित् मण्डूकवत् संकुचिताङ्गः शयीत। कदाचित् वीरासनगतः स्यात्, कदाचित् निरावरणे गगने वसति।
वसिष्ठ उवाच
The verse emphasizes non-attachment and inner steadiness: the disciplined person remains free from dependence on comfort, status, or outward appearance, accepting alternations of ease and hardship as part of self-mastery.
Vasiṣṭha is describing the conduct of an austere practitioner, listing contrasting modes of dress and rest—clean vs. dirty clothes, sleeping on the ground vs. curled up, sitting in vīrāsana vs. staying under the open sky—to illustrate a life of deliberate simplicity and restraint.