Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः

Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry

जब अपने लिये अप्रसन्नताका हेतु और दुःखयुक्त भाव अनुभवमें आये तब रजोगुणकी प्रवृत्ति हुई है--ऐसा अपने मनमें विचार करे तथा वैसे किसी कार्यका आरम्भ न करके उसकी ओरसे अपना ध्यान हटा ले ।। अथ यन्मोहसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत्‌ | अप्रतर्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधारयेत्‌,इसी प्रकार शरीर या मनमें जो मोहयुक्त भाव अतर्कित या अविज्ञातरूपसे उपस्थित हो गया हो, उसके विषयमें यही निश्चय करे कि यह तमोगुण है

atha yad moha-saṁyuktaṁ kāye manasi vā bhavet | apratarkyam avijñeyaṁ tamas tad upadhārayet ||

अथ यन्मोहसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् । अप्रतर्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधारयेत् ॥

athanow/then
atha:
TypeIndeclinable
Rootatha
yatwhatever/that which
yat:
Karta
TypePronoun
Rootyad
FormNeuter, Nominative, Singular
moha-samyuktamassociated with delusion
moha-samyuktam:
Karta
TypeAdjective
Rootmoha-samyukta
FormNeuter, Nominative, Singular
kāyein the body
kāye:
Adhikarana
TypeNoun
Rootkāya
FormMasculine, Locative, Singular
manasiin the mind
manasi:
Adhikarana
TypeNoun
Rootmanas
FormNeuter, Locative, Singular
or
:
TypeIndeclinable
Root
bhavetmay be/arise
bhavet:
TypeVerb
Rootbhū
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
apratarkyamnot to be reasoned out/illogical
apratarkyam:
Karta
TypeAdjective
Roota-pratarkya
FormNeuter, Nominative, Singular
avijñeyamnot to be known/unknowable
avijñeyam:
Karta
TypeAdjective
Roota-vijñeya
FormNeuter, Nominative, Singular
tamasdarkness; tamas (the quality of inertia)
tamas:
Karma
TypeNoun
Roottamas
FormNeuter, Nominative, Singular
tatthat
tat:
Karma
TypePronoun
Roottad
FormNeuter, Accusative, Singular
upadhārayetshould consider/should ascertain
upadhārayet:
TypeVerb
Rootupa-dhṛ
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhishma