Previous Verse
Next Verse

Shloka 115

Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment

Parāśara’s Instruction

उन्मादन शतावर्त गज्भातोयाद्रमूर्थज । चन्द्रावर्त युगावर्त मेघावर्त नमो<स्तु ते,आप जगत्‌को उन्माद (मोह)-में डालनेवाले हैं। आपके मस्तकपर गंगाजीकी सैकड़ों लहरें और भँवरें उठती रहती हैं। आपके केश सदा गंगाजलसे भीगे रहते हैं। आप चन्द्रमाको क्षय-वृद्धिके चक्‍करमें डालनेवाले हैं। आप ही युगोंकी पुनरावृत्ति करनेवाले और मेघोंके प्रवर्तक हैं। आपको नमस्कार है

unmādana-śatāvarta-gaṅgā-bhātoya-ārdra-mūrdhaja | candrāvarta-yugāvarta-meghāvarta namo 'stu te ||

भीष्म उवाच— उन्मादन शतावर्त गङ्गाभातोयाद्रमूर्धज। चन्द्रावर्त युगावर्त मेघावर्त नमोऽस्तु ते॥

उन्मादनthe causing of frenzy/delusion
उन्मादन:
Karta
TypeNoun
Rootउन्मादन (उन्माद + ल्युट्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शतावर्तhaving a hundred whirlpools/eddies
शतावर्त:
Karta
TypeAdjective
Rootशतावर्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गज्भातोयाद्रमूर्थजwhose hair is wet with (Ganga-)water
गज्भातोयाद्रमूर्थज:
Karta
TypeAdjective
Rootअस्पष्ट/पाठभ्रंश (संभाव्य: गङ्गाभातोय-आर्द्र-मूर्धज)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चन्द्रावर्तthe one connected with the moon’s cycle (waxing/waning)
चन्द्रावर्त:
Karta
TypeAdjective
Rootचन्द्रावर्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
युगावर्तthe turner/recurrer of ages (yugas)
युगावर्त:
Karta
TypeAdjective
Rootयुगावर्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मेघावर्तthe mover/impeller of clouds
मेघावर्त:
Karta
TypeAdjective
Rootमेघावर्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नमःsalutation
नमः:
Karma
TypeIndeclinable
Rootनमस्
अस्तुmay it be
अस्तु:
Karta
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलोट् (आशीर्लिङ्ग/आज्ञार्थे), प्रथम, एकवचन
तेto you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन

भीष्म उवाच

B
Bhishma
G
Ganga
C
Chandra (the Moon)
M
Megha (clouds)
Y
Yuga (cosmic ages)