Shloka 41
“देव! त्रिलोकीनाथ! हमलोग सदा अग्नि और धूपका ताप, सर्दी, वर्षा, आँधी और अस्त्र-शस्त्रोंद्रारा भेदन-छेदनका कष्ट सहते रहते हैं। आज आपकी आज्ञासे इस ब्रह्महत्याको भी ग्रहण कर लेंगे; किंतु आप इनसे हमारे छुटकारेका उपाय भी तो सोचिये' ।। ब्रह्मोवाच पर्वकाले तु सम्प्राप्ते यो वै च्छेदन भेदनम् । करिष्यति नरो मोहात् तमेषानुगमिष्यति,ब्रह्माजीने कहा--संक्रान्ति, ग्रहण, पूर्णिमा, अमावास्या आदि पर्वकाल प्राप्त होनेपर जो मनुष्य मोहवश तुम्हारा भेदन-छेदन करेगा, उसीके पीछे तुम्हारी यह ब्रह्महत्या लग जायगी
bhīṣma uvāca | deva trilokīnātha vayam sadā agni-dhūpa-tāpaṃ śītaṃ varṣām āndhīṃ ca astrā-śastrair bhidana-cchedana-duḥkhaṃ sahāmahe | adya tava ājñayā imāṃ brahmahatyām api grahīṣyāmaḥ; kintu tvam eteṣāṃ asmākaṃ mucyopāyam api cintaya || brahmovāca | parvakāle tu samprāpte yo vai cchedana-bhedanaṃ kariṣyati naro mohāt tam eṣānugamiṣyati ||
भीष्म उवाच—देव त्रिलोकीनाथ, वयं सदा वह्नितपःशीतं वर्षं वातप्रेरितम्। तथा शस्त्रैर्भेदनच्छेदनदुःखं च सहामहे। अद्य तवाज्ञया ब्रह्महत्यामिमां ग्रहीष्यामः; अस्माकं तु विमोचनोपायमपि चिन्तय। ब्रह्मोवाच—पर्वकाले तु सम्प्राप्ते यः कश्चिन्नरः मोहात् छेदनं भेदनं करिष्यति, तमेषा ब्रह्महत्या अनुगमिष्यति॥
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Grave wrongdoing (brahma-hatyā) is not merely a private burden; it can attach to the agent who commits a harmful act, especially when done in delusion and at ritually charged times. The passage frames moral causality: responsibility follows the doer, and divine law provides a mechanism for the transfer/attachment of sin based on action and intent.
Bhīṣma (speaking on behalf of afflicted beings) appeals to a supreme lord, saying they already endure many hardships and will accept even the burden of brahma-hatyā if commanded, but asks for a way to be freed from it. Brahmā responds with a rule: at festival-times, whoever cuts or pierces them in delusion will have that brahma-hatyā follow and attach to him.