Shloka 39

वयमर्ग्निं तथा शीतं वर्ष च पवनेरितम्‌ । सहाम: सततं देव तथा च्छेदनभेदने

vayam agniṁ tathā śītaṁ varṣaṁ ca pavaneritam | sahāmaḥ satataṁ deva tathā cchedanabhedane ||

वयमग्निं तथा शीतं वर्षं च पवनेरितम्। सहामः सततं देव तथा छेदनभेदने॥

वयम्we
वयम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, प्रथमा, बहुवचन
अग्निम्fire
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तथाand/also; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
शीतम्cold
शीतम्:
Karma
TypeNoun
Rootशीत
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वर्षम्rain
वर्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootवर्ष
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
पवनेरितम्driven by the wind
पवनेरितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपवन-ईरित
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सहामःwe endure
सहामः:
TypeVerb
Rootसह्
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, बहुवचन
सततम्always; continually
सततम्:
TypeIndeclinable
Rootसतत
देवO god / O lord
देव:
TypeNoun
Rootदेव
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
तथाand also; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
छेदनcutting
छेदन:
Karma
TypeNoun
Rootछेदन
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भेदनेand splitting (the two: cutting & splitting)
भेदने:
Karma
TypeNoun
Rootभेदन
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन

भीष्म उवाच

B
Bhishma
D
Deva (addressed king, i.e., Yudhishthira)
A
Agni (fire, as an element)
P
Pavana (wind, as an element)

Educational Q&A

The verse teaches kṣamā/forbearance: a dharmic person trains to endure natural hardships (heat, cold, wind-driven rain) and even painful injuries, maintaining steadiness and moral resolve rather than being ruled by anger or fear.

In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on righteous conduct after the war. Here he emphasizes endurance as a practical virtue—illustrating how one should bear external conditions and bodily suffering while remaining committed to dharma.