Shloka 3

इन्द्रेण वृत्रवधः, ब्रह्महत्याया अनुगमनम्, तथा च विभाजन-निवासविधानम्

Indra’s defeat of Vṛtra; pursuit by Brahmahatyā; allocation of her abodes

Devanagari script

करणे घटस्य या बुद्धिर्घटोत्पत्ती न सा मता । एवं धर्मभ्युपायेषु नान्यधर्मेषु कारणम्‌,घटके निर्माणकालमें जिस बुद्धिका उपयोग है, वह घटकी उत्पत्ति हो जानेपर आवश्यक नहीं रहती, इसी प्रकार चित्त-शुद्धिके उपायभूत यज्ञादि धर्मोंका लक्ष्य पूरा हो जानेपर मोक्षसाधनरूप शम-दमादि अन्य धर्मोंके लिये वे आवश्यक नहीं रहते

Transliteration

karaṇe ghaṭasya yā buddhir ghaṭotpattau na sā matā | evaṁ dharmābhyupāyeṣu nānyadharmeṣu kāraṇam ||

Translation

घटस्य निर्माणकाले या बुद्धिः प्रयुज्यते, घटोत्पत्तौ सिद्धायां सा पुनर्नावश्यकत्वेन न मता। एवमेव धर्मस्योपायभूतेषु यज्ञादिषु चित्तशुद्ध्यर्थेषु, प्रयोजनसिद्धौ, मोक्षसाधनरूपेषु शमदमादिष्वन्यधर्मेषु तेषां न कारणत्वं; मोक्षाय तु शमदमादय एव पृथगुपायाः।

Word by Word

• {'karaṇe': 'in the making/doing

• in the process of production', 'ghaṭasya': 'of the pot (ghaṭa)', 'buddhiḥ': 'intelligence, practical understanding, operative know-how', 'yā': 'which', 'ghaṭotpattau': 'upon the arising/production of the pot

• once the pot is produced', 'na': 'not', 'sā': 'that (same)', 'matā': 'considered, held to be', 'evaṁ': 'thus, in the same way', 'dharma-abhyupāyeṣu': 'in the means/expedients that lead to dharma (preparatory religious practices)', 'na-anya-dharmeṣu': 'not (as a cause) in other dharmas

• not for different/other disciplines', 'kāraṇam': 'cause, direct instrument'}

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• pot (ghaṭa)