Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

नारद–असित (देवल) संवादः — भूतप्रभवाप्यय, इन्द्रिय-गुण-विवेक, क्षेत्रज्ञ-तत्त्व

अज्जन्येतानि यज्ञस्य यज्ञो मूलमिति श्रुति: । आज्येन पयसा दध्ना शकृता5$मिक्षया त्वचा,ये सब यज्ञके अंग हैं और यज्ञ इस जगतकी स्थितिका मूल कारण है; ऐसा श्रुतिका कथन है। घी, दूध, दही, छाछ, गोबर, चमड़ा, बाल, सींग और पैर--इन सबके द्वारा गौ यज्ञकर्मका सम्पादन करती है। इस प्रकार इनमेंसे प्रत्येक वस्तुका, जो-जो विहित है, संग्रह करना चाहिये

ajyajanyetāni yajñasya yajño mūlam iti śrutiḥ | ājyena payasā dadhnā śakṛtā'mikṣayā tvacā |

कपिल उवाच—गवां सम्भूतानि द्रव्याणि यज्ञकर्मणोऽङ्गानि; यज्ञश्च जगतः स्थितेर्मूलमिति श्रुतिः। आज्येन पयसा दध्ना शकृता आमिक्षया चर्मणा च गौरेव यज्ञकर्म साधयति। तस्मात् तेषां यद् यद् विधीयते तत्तत् शास्त्रविहितेन विधिना सम्यक् संगृह्य विनियोजयेत्।

अज्येनby ghee
अज्येन:
Karana
TypeNoun
Rootअज्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
एतानिthese
एतानि:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Plural
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Genitive, Singular
यज्ञःsacrifice
यज्ञः:
Karta
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
मूलम्root, foundation
मूलम्:
Karma
TypeNoun
Rootमूल
FormNeuter, Nominative, Singular
इतिthus, 'so'
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
श्रुतिःthe Vedic revelation (Śruti)
श्रुतिः:
Karta
TypeNoun
Rootश्रुति
FormFeminine, Nominative, Singular
आज्येनby ghee
आज्येन:
Karana
TypeNoun
Rootआज्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
पयसाby milk
पयसा:
Karana
TypeNoun
Rootपयस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
दध्नाby curd
दध्ना:
Karana
TypeNoun
Rootदधि
FormNeuter, Instrumental, Singular
शकृताby dung
शकृता:
Karana
TypeNoun
Rootशकृत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
अमिक्षयाby buttermilk/curdled milk preparation (āmikṣā)
अमिक्षया:
Karana
TypeNoun
Rootअमिक्षा
FormFeminine, Instrumental, Singular
त्वचाby skin/hide
त्वचा:
Karana
TypeNoun
Rootत्वच्
FormFeminine, Instrumental, Singular

कपिल उवाच

K
Kapila
Y
yajña
Ś
śruti
Ā
ājya (ghee)
P
payas (milk)
D
dadhī (curd)
Ś
śakṛt (cow-dung)
Ā
āmikṣā
T
tvac (hide/skin)
G
gau (cow)

Educational Q&A

Kapila teaches that yajña, grounded in śruti, is a sustaining principle for worldly order, and that the cow’s products are legitimate, prescribed means for fulfilling ritual duty; one should procure and use them according to scriptural injunction.

In a didactic discourse within Śānti Parva, Kapila is explaining the ritual and ethical significance of yajña, listing cow-derived substances (like ghee, milk, curd, dung, āmikṣā, hide) as components used in sacrificial practice and urging their proper, rule-based collection and use.