Shloka 116
कुण्डधारोपाख्यानम्
Kuṇḍadhāra-Upākhyāna: Dharma’s Superiority over Wealth and Desire
मीमांसित्वोभयं देवा: सममन्नमकल्पयन् । इस विषयमें प्राचीन वृत्तान्तोंको जाननेवाले लोग ब्रह्माजीकी गायी हुई गाथाका वर्णन किया करते हैं, जो इस प्रकार है--पहले देवतालोग श्रद्धाहीन पवित्र और पवित्रतारहित श्रद्धालुके द्रव्यको यज्ञकर्मके लिये एक-सा ही समझते थे। इसी प्रकार वे कृपण वेदवेत्ता और महादानी सूदखोरके अन्नमें भी कोई अन्तर नहीं मानते थे। देवताओंने खूब सोच- विचारकर दोनों प्रकारके अन्नोंको समान निश्चित किया था
mīmāṃsitvobhayaṃ devāḥ samam annam akalpayan |
भीष्म उवाच—उभयमपि मीमांसित्वा देवाः सममन्नमकल्पयन्। अस्मिन् विषये पुरावृत्तविदो जनाः ब्रह्मणा गीतां गाथां वर्णयन्ति—पूर्वं देवाः यज्ञकर्मणि श्रद्धाहीनस्य बाह्यशुचेरपि द्रव्यं तथा अशुचेरपि श्रद्धावतः द्रव्यं सममेव मन्यन्ते स्म। तथैव कृपणस्य वेदविदः अन्नं महादानिनः सूदखोरस्य च अन्नं न भेदयन्ति स्म। सम्यग्विचार्य देवाः उभयोरन्नयोः साम्यं निश्चितवन्तः।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage highlights a tension between inner intention (śraddhā, ethical disposition) and external qualifications (ritual purity, social reputation). By saying the gods ‘made both foods equal’ after deliberation, it frames a debate about how offerings should be evaluated—whether by the giver’s inner faith, outward purity, learning, generosity, or moral taint (e.g., usury).
Bhīṣma introduces an old traditional account: people who know ancient lore cite a gāthā attributed to Brahmā. The gāthā reports that the gods, after considering two contrasting cases of donors and their food/wealth, decided to treat the offerings as equivalent for sacrificial purposes.