Shloka 41
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
तानि जीवानि वक्रीय का मृतेषु विचारणा । पाँच इन्द्रियोंवाले समस्त प्राणियोंमें सूर्य, चन्द्र, वायु, ब्रह्मा, प्राण, यज्ञ और यमराज-- इन सब देवताओंका निवास है, जो उन्हें जीते-जी बेचकर जीविका चलाते हैं, उन्हें अधर्मकी प्राप्ति होती है। फिर मृत जीवोंका विक्रय करनेवालोंके विषयमें तो कहा ही क्या जाय? ।। अजोडन्निर्वरुणो मेष: सूर्यो5श्वः पृथिवी विराट्
tulādhāra uvāca | tāni jīvāni vakrīyā kā mṛteṣu vicāraṇā | pañcendriyavāle samasta-prāṇiṣu sūrya-candra-vāyu-brahmā-prāṇa-yajña-yamarāja—eteṣāṃ sarvadevatānāṃ nivāsaḥ | ye tān jīvatāṃ vikrīya jīvikāṃ calayanti teṣām adharmaprāptiḥ | punaḥ mṛta-jīvānāṃ vikrayakartṝṇāṃ viṣaye tu kiṃ vaktavyam || ajoḍan-nirvaruṇo meṣaḥ sūryo’śvaḥ pṛthivī virāṭ ||
तुलाधार उवाच—जीवविक्रये यद्यधर्मः, मृतेषु किं विचारणा? पञ्चेन्द्रियेषु सर्वेषु प्राणिषु सूर्यश्चन्द्रवायुब्रह्मप्राणयज्ञयमाः देवताः निवसन्ति। ये तान् जीवतो विक्रीय जीविकां कुर्वन्ति तेऽधर्मं प्राप्नुवन्ति; मृतेषु प्राणिषु विक्रयकर्तॄणां विषये तु किं वक्तव्यम्? (अनुक्रमेण गुह्यं पद्यम्—“अजः… मेषः… वरुणः… सूर्यः अश्वरूपः… पृथिवी विराट्…”)।
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
Trading in sentient life for profit is condemned as adharma because five-sensed beings are treated as abodes of divine principles; if selling the living is blameworthy, selling the dead is even more so.
In the Śānti Parva’s ethical instruction, Tulādhāra continues advising on righteous conduct and livelihood, arguing against commerce that harms or commodifies living creatures, grounding the point in a theology of deities dwelling within beings.