Next Verse

Shloka 1

तुलाधार-उपदेशः

Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna

ऑपन-मा_जल बछ। अकाल पजञ्चपञ्चाशदधिकद्धिशततमो< ध्याय: पज्चभूतोंके तथा मन और बुद्धिके गुणोंका विस्तृत वर्णन भीष्म उवाच भूतानां परिसंख्यानं भूय: पुत्र निशामय । द्वैषायनमुखाद्‌ भ्रष्ट श्लाघया परयानघ,भीष्मजी कहते हैं--निष्पाप पुत्र युधिष्ठिर! द्वैपायन व्यासजीके मुखसे वर्णित जो पञ्चमहाभूतोंका निरूपण है, वह मैं पुनः तुम्हें बता रहा हूँ; तुम बड़ी स्पृहाके साथ इस विषयको सुनो इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मौक्षधर्मपर्वमें शुकदेवका अनुप्रश्नविषयक दो सौ पचपनवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २५५ ॥। अपना बा | अप्-#-रू- षट्पज्चाशर्दाधेकद्विशततमो< ध्याय: युधिष्ठिरका मृत्युविषयक प्रश्न, नारदजीका राजा अकम्पनसे मृत्युकी उत्पत्तिका प्रसंग सुनाते हुए ब्रह्माजीकी रोषाग्निसे प्रजाके दग्ध होनेका वर्णन युधिछिर उवाच य इमे पृथिवीपाला: शेरते पृथिवीतले । पृतनामध्य एते हि गतसंज्ञा महाबला:

bhīṣma uvāca |

bhūtānāṃ parisaṅkhyānaṃ bhūyaḥ putra niśāmaya |

dvaipāyanamukhād bhraṣṭaṃ ślāghayā parayānagha ||

भीष्म उवाच । भूतानां परिसंख्यानं भूयः पुत्र निशामय । द्वैषायनमुखाद् भ्रष्टं श्लाघया परयानघ ॥

भूतानाम्of the beings/elements
भूतानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
परिसंख्यानम्enumeration; detailed reckoning
परिसंख्यानम्:
Karma
TypeNoun
Rootपरिसंख्यान
FormNeuter, Accusative, Singular
भूयःagain; further
भूयः:
TypeIndeclinable
Rootभूयस्
पुत्रO son
पुत्र:
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Vocative, Singular
निशामयlisten; take note
निशामय:
TypeVerb
Rootनि-शम्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
द्वैषायन-मुखात्from the mouth of Dvaipayana (Vyasa)
द्वैषायन-मुखात्:
Apadana
TypeNoun
Rootद्वैषायन-मुख
FormNeuter, Ablative, Singular
भ्रष्टम्uttered; issued forth
भ्रष्टम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभ्रष्ट
FormNeuter, Accusative, Singular
श्लाघयाwith praise; admiringly
श्लाघया:
Karana
TypeNoun
Rootश्लाघा
FormFeminine, Instrumental, Singular
परयाgreat; supreme
परया:
Karana
TypeAdjective
Rootपरा
FormFeminine, Instrumental, Singular
अनघO sinless one
अनघ:
TypeAdjective
Rootअनघ
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Y
Yudhiṣṭhira
D
Dvaipāyana (Vyāsa)
B
Bhūtas (pañca-mahābhūtas implied)