Shloka 9
Jājali’s Austerities and the Summons to Tulādhāra (जाजलि–तुलाधार-इतिहासः)
Devanagari script
शरीर पुरमित्याहुः स्वामिनी बुद्धिरिष्यते । तत्त्वबुद्धे:ः शरीरस्थं मनो नामार्थचिन्तकम्,इस शरीरको पुर या नगर कहते हैं। बुद्धि इस नगरकी रानी मानी गयी है और शरीरके भीतर रहनेवाला मन निनश्चयात्मिका बुद्धिरूप रानीके अर्थकी सिद्धिका विचार करनेवाला मन्त्री है
Translation
शरीरं पुरमित्याहुः स्वामिनी बुद्धिरिष्यते । तत्त्वबुद्धेः शरीरस्थं मनो नामार्थचिन्तकम् ॥
Word by Word
शरीरम्the body
शरीरम्:
Karta
TypeNoun
Rootशरीर
FormNeuter, Nominative, Singular
पुरम्a city
पुरम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुर
FormNeuter, Accusative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
आहुःthey say/call
आहुः:
TypeVerb
Rootअह्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
स्वामिनीmistress/queen
स्वामिनी:
Karta
TypeNoun
Rootस्वामिनी
FormFeminine, Nominative, Singular
बुद्धिःintellect
बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
इष्यतेis considered/accepted
इष्यते:
TypeVerb
Rootइष्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada, Passive/Impersonal sense
तत्त्वबुद्धेःof true/discriminative understanding
तत्त्वबुद्धेः:
TypeNoun
Rootतत्त्वबुद्धि
FormFeminine, Genitive, Singular
शरीरस्थम्situated in the body
शरीरस्थम्:
Karta
TypeAdjective
Rootशरीरस्थ
FormNeuter, Nominative, Singular
मनःmind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
नामindeed/by name
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
अर्थचिन्तकम्one who thinks/considers the meaning/purpose
अर्थचिन्तकम्:
Karta
TypeNoun
Rootअर्थचिन्तक
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
व्यास उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes