महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
एताश्षान्याश्व विविधा दीक्षास्तेषां मनीषिणाम्,उन मनीषी पुरुषोंके लिये ये तथा और भी बहुत-से नाना प्रकारके नियम शास्त्रोंमें बताये गये हैं। चौथे संन्यास-आश्रममें विहित जो उपनिषद्-प्रतिपादित शाम, दम, उपरति, तितिक्षा और समाधानरूप धर्म है, वह सभी आश्रमोंके लिये साधारण माना गया है, उसका पालन सभी आश्रमवालोंको करना चाहिये; किंतु चौथे आश्रम संन्यासका जो विशेष धर्म है, वह वानप्रस्थ और गृहस्थसे भिन्न है
etāś cānyāś ca vividhā dīkṣās teṣāṃ manīṣiṇām | caturthe saṃnyāsāśrame vihito yo 'paniṣat-pratipāditaḥ śama-damoparati-titikṣā-samādhāna-rūpo dharmaḥ sa sarvāśramāṇāṃ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ | tasya pālanaṃ sarvāśramibhiḥ kartavyam | kintu caturthāśramasya saṃnyāsasya yo viśeṣa-dharmaḥ sa vānaprastha-gṛhasthābhyāṃ bhinnaḥ ||
एताश्चान्याश्च विविधा दीक्षास्तेषां मनीषिणाम्। उपनिषत्सु चतुर्थाश्रमे विहितः शमदमोपरतितितिक्षासमाधानरूपो धर्मः सर्वाश्रमसाधारणः स्मृतः; तस्य सर्वैः पालनं कार्यम्। विशेषस्तु चतुर्थाश्रमस्य संन्यासधर्मो गृहस्थवानप्रस्थधर्माभ्यां भिन्नः।
व्यास उवाच
The passage distinguishes between (1) virtues that are universal across all four āśramas—śama, dama, uparati, titikṣā, and samādhāna—and (2) the special, distinctive duties of formal renunciation (saṃnyāsa), which differ from the duties of householders and forest-dwellers.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa explains that scriptures prescribe many disciplines for the wise, then emphasizes that certain Upaniṣadic inner virtues are obligatory for everyone, while the renunciant’s specific code of life remains unique to the fourth āśrama.