Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)

सिध्यन्ति चास्य सर्वार्था विज्ञानं च प्रवर्तते । सम: सर्वेषु भूतेषु लब्धालब्धेन वर्तयन्‌

sidhyanti cāsya sarvārthā vijñānaṃ ca pravartate | samaḥ sarveṣu bhūteṣu labdhālabdhena vartayan, sattvasaṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |

व्यास उवाच—सिध्यन्ति चास्य सर्वार्था विज्ञानं च प्रवर्तते; समः सर्वेषु भूतेषु लब्धालब्धेन वर्तयन्। सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्रामुच्छेत्तुमर्हति।

सिध्यन्तिare accomplished
सिध्यन्ति:
TypeVerb
Rootसिध्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथम, बहुवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
अस्यof him / of this (person)
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
Formपुं, षष्ठी, एकवचन
सर्वार्थाःall aims/purposes
सर्वार्थाः:
Karta
TypeNoun
Rootसर्वार्थ
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
विज्ञानम्discriminative knowledge
विज्ञानम्:
Karta
TypeNoun
Rootविज्ञान
Formनपुं, प्रथमा, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
प्रवर्ततेarises / proceeds
प्रवर्तते:
TypeVerb
Rootप्र√वृत्
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
समःequal-minded
समः:
TypeAdjective
Rootसम
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व
Formपुं/नपुं, सप्तमी, बहुवचन
भूतेषुbeings
भूतेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूत
Formनपुं, सप्तमी, बहुवचन
लब्धालब्धेनby what is obtained or not obtained
लब्धालब्धेन:
Karana
TypeNoun
Rootलब्ध-अलब्ध
Formनपुं, तृतीया, एकवचन
वर्तयन्conducting himself / living
वर्तयन्:
TypeVerb
Rootवृत्
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
सत्त्वसंसेवनात्from the practice/association of sattva
सत्त्वसंसेवनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootसत्त्व-संसेवन
Formनपुं, पञ्चमी, एकवचन
धीरःthe steadfast man
धीरः:
Karta
TypeAdjective
Rootधीर
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
निद्राम्sleep
निद्राम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिद्रा
Formस्त्री, द्वितीया, एकवचन
उच्छेत्तुम्to cut off / to eliminate
उच्छेत्तुम्:
TypeVerb
Rootउत्√छिद्
Formतुमुन् (infinitive)
अर्हतिis able / deserves
अर्हति:
TypeVerb
Rootअर्ह्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथम, एकवचन

व्यास उवाच

V
Vyāsa

Educational Q&A

Cultivate sattva and equanimity: when one remains impartial toward all beings and is content in gain and non-gain, higher discernment (vijñāna) awakens and the practitioner becomes capable of overcoming sleep-like inertia and heedlessness, leading to the fulfillment of spiritual aims.

In Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Vyāsa continues a didactic passage describing the marks and results of yogic conduct—impartiality toward beings, contentment with outcomes, and the arising of realized knowledge.