Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

अध्यात्म-तत्त्व-निर्णयः

Adhyātma Taxonomy: Elements, Faculties, and Guṇas

एवं सप्तदशं देहे वृतं षोडशभिग्गुणै: । मनीषी मनसा विप्र: पश्यत्यात्मानमात्मनि,इस प्रकार बुद्धिमान्‌ ब्राह्मण इस शरीरमें पाँच इन्द्रिय, पाँच विषय, स्वभाव, चेतना, मन, प्राण, अपान और जीव--इन सोलह तत्त्वोंसे आवृत सत्रहवें परमात्माका बुद्धिके द्वारा अन्त:करणमें साक्षात्कार करता है

evaṁ saptadaśaṁ dehe vṛtaṁ ṣoḍaśabhir guṇaiḥ | manīṣī manasā vipraḥ paśyaty ātmānam ātmani ||

व्यास उवाच—एवं देहे सप्तदशं तत्त्वं षोडशभिस्तत्त्वैर्वृतम्। मनीषी विप्रः मनसा पश्यत्यात्मानमात्मनि।

एवम्thus, in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
सप्तदशम्the seventeenth (principle/entity)
सप्तदशम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसप्तदश
FormNeuter, Accusative, Singular
देहेin the body
देहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदेह
FormMasculine, Locative, Singular
वृतम्covered, enveloped
वृतम्:
TypeAdjective
Rootवृत
FormNeuter, Accusative, Singular
षोडशभिःby sixteen
षोडशभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootषोडश
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
गुणैःqualities, constituents
गुणैः:
Karana
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Instrumental, Plural
मनीषीthe wise one
मनीषी:
Karta
TypeNoun
Rootमनीषिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
मनसाby the mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
विप्रःa brahmin, learned man
विप्रः:
Karta
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Nominative, Singular
पश्यतिsees, realizes
पश्यति:
TypeVerb
Rootपश्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
आत्मानम्the Self
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
आत्मनिin the Self (within oneself)
आत्मनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Locative, Singular

व्यास उवाच

V
Vyāsa
V
vipra (brāhmaṇa)
Ā
ātman (Self)
D
deha (body)