Shloka 17
आत्मदर्शन-उपदेशः (Ātma-darśana Upadeśa) — Mind, Senses, and the All-pervading Self
Devanagari script
दैवे रात्यहनी वर्ष प्रविभागस्तयो: पुनः । अहस्तत्रोदगयन रात्रि: स्याद् दक्षिणायनम्,मनुष्योंका एक वर्ष देवताओंके एक दिन-रातके बराबर है, उनके दिन-रातका विभाग इस प्रकार है। उत्तरायण उनका दिन है और दक्षिणायन उनकी रात्रि
Transliteration
daive rātryahanī varṣa-pravibhāgas tayoḥ punaḥ | ahas tatrodagayanaṃ rātriḥ syād dakṣiṇāyanam ||
Translation
व्यास उवाच—देवानां तु मनुष्याणां संवत्सरः स एव रात्र्यहनी भवति। तयोः पुनर्विभागोऽयं—उत्तरायणं तेषां दिनं, दक्षिणायनं तेषां रात्रिः।
Word by Word
दैवेin the divine (realm)/among the gods
दैवे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदैव
FormNeuter, Locative, Singular
रात्र्यहनीnight and day
रात्र्यहनी:
Karta
TypeNoun
Rootरात्र्यहन्
FormNeuter, Nominative, Dual
वर्षa year
वर्ष:
Karta
TypeNoun
Rootवर्ष
FormNeuter, Nominative, Singular
प्रविभागःdivision; distribution
प्रविभागः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रविभाग
FormMasculine, Nominative, Singular
तयोःof those two (day and night)
तयोः:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
Form—, Genitive, Dual
पुनःagain; further; moreover
पुनः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुनः
अहःday
अहः:
Karta
TypeNoun
Rootअहन्
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्रthere; in that context
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
उदगयनम्the northward course (uttarāyaṇa)
उदगयनम्:
Karta
TypeNoun
Rootउदगयन
FormNeuter, Nominative, Singular
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta
TypeNoun
Rootरात्रि
FormFeminine, Nominative, Singular
स्यात्would be; is (as a rule)
स्यात्:
Karta
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
दक्षिणायनम्the southward course (dakṣiṇāyana)
दक्षिणायनम्:
Karta
TypeNoun
Rootदक्षिणायन
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
व्यास उवाच
Characters & Entities
V
VyāsaD
Devas (gods)U
UttarāyaṇaD
DakṣiṇāyaṇaVerse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes