Previous Verse
Next Verse

Shloka 92

योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः

Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction

यर्थर्तु सस्येषु ववर्ष वासवो न धर्ममार्गाद्‌ विचचाल कश्नन । अनेकरत्नाकरभूषणा च भू: सुघोषघोषा भूवनौकसां जये,लक्ष्मीजीके स्वर्गमें पधारनेपर इन्द्रदेव ऋतुके अनुसार संसारमें लगी हुई खेतीको सींचनेके लिये समयपर वर्षा करने लगे। कोई भी धर्मके मार्गसे विचलित नहीं होता था तथा अनेक समुद्रोंसे विभूषित हुई पृथ्वी उन समुद्रोंकी गर्जनाके रूपमें त्रिभुवनवासियोंकी विजयके लिये मानो सुन्दर जयघोष करने लगी

yathartu sasyesu vavarṣa vāsavo na dharmamārgād vicacāla kaścana | anekaratnākara-bhūṣaṇā ca bhūḥ sughoṣaghoṣā bhuvanaukasaṃ jaye ||

शक्र उवाच—ऋतूनामनुरूपं वासवः सस्येषु काले काले वृष्टिं मुमोच। न कश्चिदपि धर्ममार्गाद् विचचाल। अनेक-रत्नाकर-भूषिता च भूः, तेषां सागराणां गम्भीर-निनादेन, त्रैलोक्यवासिनां हिताय जयघोषमिव सुघोषं चकार।

यथाas/according to
यथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा
Formindeclinable
ऋतुseason
ऋतु:
Karma
TypeNoun
Rootऋतु
Formmasculine, accusative, singular
सस्येषुin the crops
सस्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसस्य
Formneuter, locative, plural
ववर्षrained
ववर्ष:
TypeVerb
Rootवृष्
Formperfect, 3rd person, singular (parasmaipada)
वासवःVāsava (Indra)
वासवः:
Karta
TypeNoun
Rootवासव
Formmasculine, nominative, singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
Formindeclinable
धर्ममार्गात्from the path of dharma
धर्ममार्गात्:
Apadana
TypeNoun
Rootधर्ममार्ग
Formmasculine, ablative, singular
विचचालdeviated/moved away
विचचाल:
TypeVerb
Rootचल्
Formperfect, 3rd person, singular (parasmaipada)
कश्चनanyone (at all)
कश्चन:
Karta
TypePronoun
Rootकश्चन
Formmasculine, nominative, singular
अनेकmany
अनेक:
TypeAdjective
Rootअनेक
Formindeclinable (as compound member)
रत्नाकरocean (mine of gems)
रत्नाकर:
TypeNoun
Rootरत्नाकर
Formmasculine (as compound member)
भूषणाadorned/ornamented
भूषणा:
TypeAdjective
Rootभूषण
Formfeminine, nominative, singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formindeclinable
भूःearth
भूः:
Karta
TypeNoun
Rootभू
Formfeminine, nominative, singular
सुघोषघोषाhaving a fine/resounding roar (as a shout)
सुघोषघोषा:
TypeAdjective
Rootसुघोषघोष
Formfeminine, nominative, singular
भुवनौकसाम्of the dwellers of the worlds
भुवनौकसाम्:
TypeNoun
Rootभुवनौकस्
Formmasculine, genitive, plural
जयेin/for victory
जये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजय
Formmasculine, locative, singular

शक्र उवाच

Ś
Śakra (Indra)
V
Vāsava (Indra)
E
Earth (Bhūḥ)
O
Oceans/Seas (ratnākara)