Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana

River-of-Saṃsāra Metaphor

नित्यं कालपरीतस्य मम वा मद्विधस्य वा | बुद्धिरव्यसनमासाद्य भिन्ना नौरिव सीदति,मैं होऊँ या मेरे-जैसा दूसरा कोई पुरुष हो। जब काल ([प्रारब्ध) से आक्रान्त हो जाता है, तब सदा ही उसकी बुद्धि संकटमें पड़कर फटी हुई नौकाके समान शिथिल हो जाती है

nityaṁ kālaparītasya mama vā madvidhasya vā | buddhir avyasanam āsādya bhinnā naur iva sīdati ||

नित्यं कालपरीतस्य मम वा मद्विधस्य वा । बुद्धिरव्यसनमासाद्य भिन्ना नौरिव सीदति ॥

नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
FormAvyaya (adverb)
कालपरीतस्यof one overcome by time/fate
कालपरीतस्य:
Sambandha
TypeAdjective
Rootकालपरीत
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
ममof me / my
मम:
Sambandha
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
FormAvyaya (particle)
मद्विधस्यof one like me
मद्विधस्य:
Sambandha
TypeAdjective
Rootमद्विध
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
FormAvyaya (particle)
बुद्धिःintellect, understanding
बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
अव्यसनम्calamity, distress (lit. misfortune)
अव्यसनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअव्यसन
FormNeuter, Accusative, Singular
आसाद्यhaving reached/encountered
आसाद्य:
TypeVerb
Rootआ-√सद्
FormAbsolutive (क्त्वा/ल्यप्), indeclinable; from dhatu सद् with उपसर्ग आ
भिन्नाsplit, broken
भिन्ना:
Karta
TypeAdjective
Rootभिन्न
FormFeminine, Nominative, Singular (past passive participle of √भिद्)
नौःboat
नौः:
Karta
TypeNoun
Rootनौ
FormFeminine, Nominative, Singular
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
FormAvyaya (comparative particle)
सीदतिsinks, collapses
सीदति:
TypeVerb
Root√सद्
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada, 3rd person, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
T
Time (Kāla)
B
boat (nau)