Previous Verse
Next Verse

Shloka 108

ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana

River-of-Saṃsāra Metaphor

विहरन्‌ सर्वतो मुक्तो न क्वचित्‌ परिषज्जते । रजश्न हि तमश्न त्वां स्पृशते न जितेन्द्रियम्‌,“तुम सर्वत्र विचरते हुए भी सबसे मुक्त हो। कहीं भी तुम्हारी आसक्ति नहीं है। तुमने अपनी इन्द्रियोंको जीत लिया है; इसलिये रजोगुण और तमोगुण तुम्हारा स्पर्श नहीं कर सकते

विहरन् सर्वतो मुक्तो न क्वचित् परिषज्जते । रजश्च हि तमश्च त्वां स्पृशते न जितेन्द्रियम् ॥

विहरन्wandering/sporting
विहरन्:
Karta
TypeVerb
Rootविहर् (वि + हृ)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
सर्वतःeverywhere/from all sides
सर्वतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
मुक्तःfree/liberated
मुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootमुक्त
Formक्त (भूतकृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
क्वचित्anywhere/ever
क्वचित्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootक्वचित्
परिषज्जतेclings/attaches (to anything)
परिषज्जते:
TypeVerb
Rootपरि + सज्
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
रजःrajas (passion/impulse)
रजः:
Karta
TypeNoun
Rootरजस्
Formनपुं, प्रथमा, एकवचन
nor/not
:
TypeIndeclinable
Root
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
तमःtamas (darkness/inertia)
तमः:
Karta
TypeNoun
Rootतमस्
Formनपुं, प्रथमा, एकवचन
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formद्वितीया, एकवचन
स्पृशतेtouches/affects
स्पृशते:
TypeVerb
Rootस्पृश्
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
जितेन्द्रियम्one who has conquered the senses
जितेन्द्रियम्:
Karma
TypeAdjective
Rootजितेन्द्रिय
Formपुं, द्वितीया, एकवचन

भीष्म उवाच