Shloka 9
Adhyāya 199: Karma–Jñāna Causality and the Nirguṇa Brahman
Manu’s Instruction
Devanagari script
समाप्तजप्यस्तूत्थाय शिरसा पादयोस्तदा । पपात देव्या धर्मात्मा वचन चेदमब्रवीत्,जब जप समाप्त हो गया, तब धर्मात्मा ब्राह्मणने उठकर देवी सावित्रीके चरणोंमें मस्तक रखकर साष्टांग प्रणाम किया और इस प्रकार कहा--
Transliteration
samāptajapyaḥ stūtvā utthāya śirasā pādayos tadā | papāta devyā dharmātmā vacanaṃ cedam abravīt ||
Translation
समाप्तजप्यः स धर्मात्मा तत उत्थाय देव्या पादयोः शिरसा निपत्य साष्टाङ्गं प्रणनाम, इदं च वचनमब्रवीत् ॥
Word by Word
समाप्तcompleted/finished
समाप्त:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसम्-आप् (धातु) → समाप्त (कृदन्त/भूतकृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जप्यthe recitation/that which is to be recited (japa)
जप्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजप् (धातु) → जप्य (यत्-प्रत्यय, ‘to be recited’)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अस्तुlet it be / so be it
अस्तु:
TypeVerb
Rootअस् (धातु) → अस्तु (लोट्)
Formलोट् (imperative/benedictive sense), प्रथम, एकवचन
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
TypeVerb
Rootउत्-स्था (धातु) → उत्थाय (क्त्वा)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
शिरसाwith (his) head
शिरसा:
Karana
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
पादयोःof the two feet
पादयोः:
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
पपातfell down/prostrated
पपात:
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलिट्/परस्मैपदी (perfect; narrative past), प्रथम, एकवचन
देव्याःof the goddess
देव्याः:
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
धर्मात्माthe righteous-souled one
धर्मात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वचनम्speech/words
वचनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
इदम्this
इदम्:
Karma
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथम, एकवचन
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaA
a dharmic Brahmin (unnamed)G
Goddess SavitriVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes