Previous Verse
Next Verse

Shloka 35

सत्य–अनृत, प्रकाश–तमस्, स्वर्ग–नरक विवेचनम्

Truth and Untruth as Light and Darkness; Svarga and Naraka as Ethical Consequences

ततः पुष्करत: सृष्ट: सर्वज्ञो मूर्तिमान्‌ प्रभु: ब्रह्मा धर्ममय: पूर्व: प्रजापतिरनुत्तम:,तदनन्तर पूर्वोक्त कमलसे सर्वज्ञ, मूर्तिमानू, प्रभाव-शाली, परम उत्तम तथा प्रथम प्रजापति धर्ममय ब्रह्माका प्रादुर्भाव हुआ

tataḥ puṣkarataḥ sṛṣṭaḥ sarvajño mūrtimān prabhuḥ | brahmā dharmamayaḥ pūrvaḥ prajāpatir anuttamaḥ ||

ततः पुष्करतो जातः सर्वज्ञो मूर्तिमान् प्रभुः । ब्रह्मा धर्ममयः पूर्वः प्रजापतिरनुत्तमः ॥

ततःthen; thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable)
पुष्करात्from the lotus
पुष्करात्:
Apadana
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति, एकवचन
सृष्टःcreated; brought forth
सृष्टः:
Karta
TypeAdjective
Rootसृज् (धातु) → सृष्ट (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
सर्वज्ञःall-knowing
सर्वज्ञः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
मूर्तिमान्embodied; having form
मूर्तिमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootमूर्ति + मत् (प्रातिपदिक: मूर्तिमत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
प्रभुःthe Lord; master
प्रभुः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक; विशेष-रूप: ब्रह्मा)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
धर्ममयःconsisting of dharma; full of righteousness
धर्ममयः:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्ममय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
पूर्वःthe first; former
पूर्वः:
Karta
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
प्रजापतिःPrajāpati; lord of creatures
प्रजापतिः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
अनुत्तमःunsurpassed; supreme
अनुत्तमः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

भरद्वाज उवाच

P
Puṣkara (lotus)
B
Brahmā
P
Prajāpati

Educational Q&A

Creation is presented as arising from and being governed by dharma: Brahmā, the primordial progenitor, is described as dharmamaya—embodying righteous order—implying that ethical and cosmic order are foundational to the world’s origin and governance.

Bharadvāja describes the manifestation of Brahmā: from the lotus (puṣkara) emerges the omniscient, embodied Lord Brahmā, identified as the first and unsurpassed Prajāpati, establishing the beginning of progeny and ordered creation.