Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

जनक-राज्ञः मौण्ड्य-परिव्रज्या-विवादः

Janaka’s Renunciation Questioned; Discourse on Dāna and Detachment

तीनों वेदोंके ज्ञानमें बढ़े-चढ़े सहसरों ब्राह्मणों तथा इस सम्पूर्ण जगत्‌का भरण-पोषण करनेवाले होकर भी आज आप उन्हींके द्वारा अपना भरण-पोषण चाहते हैं ।। श्रियं हित्वा प्रदीप्तां त्वं श्ववत्‌ सम्प्रति वीक्ष्यसे । अपुत्रा जननी तेड5द्य कौसल्या चापतिस्त्वया,“इस जगमगाती हुई राजलक्ष्मीको छोड़कर इस समय आप दर-दर भटकनेवाले कुत्तेके समान दिखायी देते हैं। आज आपके जीते-जी आपकी माता पुत्रहीन और यह अभागिनी कौसल्या पतिहीन हो गयी

śriyaṃ hitvā pradīptāṃ tvaṃ śvavat samprati vīkṣyase | aputrā jananī te ’dya kausalyā cāpatistvayā ||

अर्जुन उवाच—त्रैविद्यवृद्धानां ब्राह्मणानां सहस्रशो भर्ता भूत्वा लोकस्य च पालनकर्ता, अद्य तैरेव स्वभरणमिच्छसि। प्रदीप्तां श्रियमुत्सृज्य त्वं श्ववत् सम्प्रति दृश्यसे। जीवति त्वयि जननी तेऽपुत्रेव, कौसल्या चाभाग्या पतिहीनेव जाता।

श्रियम्fortune, royal prosperity
श्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Accusative, Singular
हित्वाhaving abandoned
हित्वा:
TypeVerb
Rootहा (जहाति)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), prior action
प्रदीप्ताम्blazing, radiant
प्रदीप्ताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रदीप्त (from प्र+दीप्)
FormFeminine, Accusative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
श्ववत्like a dog
श्ववत्:
TypeIndeclinable
Rootश्वन् + वत्
Formcomparative adverb
सम्प्रतिnow, at present
सम्प्रति:
TypeIndeclinable
Rootसम्प्रति
Formadverb
वीक्ष्यसेyou are seen / you appear
वीक्ष्यसे:
TypeVerb
Rootवीक्ष् (वि+ईक्ष्)
FormLat (Present), Atmanepada, Second, Singular, Passive/medio-passive sense (you are seen/appear)
अपुत्राsonless
अपुत्रा:
TypeAdjective
Rootअ-पुत्र
FormFeminine, Nominative, Singular
जननीmother
जननी:
Karta
TypeNoun
Rootजननी
FormFeminine, Nominative, Singular
तेof you / your
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
अद्यtoday, now
अद्य:
TypeIndeclinable
Rootअद्य
Formadverb
कौसल्याKausalyā
कौसल्या:
Karta
TypeNoun
Rootकौसल्या
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formconjunction
अपतिःhusbandless
अपतिः:
TypeAdjective
Rootअ-पति
FormFeminine, Nominative, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Instrumental, Singular

अजुन उवाच

A
Arjuna
K
Kausalyā
A
Arjuna's mother
Ś
Śrī (royal fortune/sovereignty)