Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154

ध्वांक्षपक्षसवर्णस्तु बिलान्नि:सृत्य जम्बुक:ः । गच्छमानान्‌ सम तानाह निर्घणा: खलु मानुषा:,इतनेहीमें कौएकी पाँखके समान काले रंगका एक गीदड़ अपनी माँद (घूरी) से निकलकर उन लौटते हुए बान्धवोंसे कहा--“मनुष्यो! तुम बड़े निर्दय हो!

dhvāṅkṣa-pakṣa-savarṇas tu bilān niḥsṛtya jambukaḥ | gacchamānān sa tān āha nirghṛṇāḥ khalu mānuṣāḥ ||

ध्वांक्षपक्षसवर्णस्तु बिलान्निःसृत्य जम्बुकः । गच्छमानान् समं तानाह निर्घणाः खलु मानुषाः ॥

ध्वाङ्क्षपक्षसवर्णःhaving the color like a crow's wing (jet-black)
ध्वाङ्क्षपक्षसवर्णः:
Karta
TypeAdjective
Rootध्वाङ्क्ष-पक्ष-स-वर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
बिलात्from the hole/den
बिलात्:
Apadana
TypeNoun
Rootबिल
FormNeuter, Ablative, Singular
निःसृत्यhaving come out
निःसृत्य:
TypeVerb
Rootनि-√सृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
जम्बुकःa jackal
जम्बुकः:
Karta
TypeNoun
Rootजम्बुक
FormMasculine, Nominative, Singular
गच्छमानान्going, moving along
गच्छमानान्:
Karma
TypeAdjective
Rootगच्छत् (√गम्)
Formशतृ (present active participle), Masculine, Accusative, Plural
समेतान्assembled/together
समेतान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसमेत (सम्-इ-√इ/√ए?; here 'assembled/come together')
Formक्त (past passive participle used adjectivally), Masculine, Accusative, Plural
तान्them
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
आहsaid
आह:
TypeVerb
Root√अह् (ब्रू/वद्-अर्थे; perfect-like past form)
FormPerfect (लिट्) / narrative past, 3rd, Singular, Parasmaipada
निर्घणाःcruel, pitiless
निर्घणाः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिर्घण
FormMasculine, Nominative, Plural
खलुindeed/surely
खलु:
TypeIndeclinable
Rootखलु
मानुषाःhumans/men
मानुषाः:
Karta
TypeNoun
Rootमानुष
FormMasculine, Nominative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhishma
J
jackal (jambuka)
D
den/burrow (bila)
H
humans (mānuṣāḥ)