Shloka 104

स्वैरं रुदन्तो विश्रब्धाश्रिरं स्नेहेन पश्यत । (दारुणे5स्मिन्‌ वनोद्देशे भयं वो न भविष्यति । अयं सौम्यो वनोद्देश: पितृणां निधनाकर: ।।) स्थीयतां यावदादित्य: कि च क्रव्यादभाषितै:

svairaṁ rudanto viśrabdhāśriraṁ snehena paśyata | (dāruṇe ’smin vanoddeśe bhayaṁ vo na bhaviṣyati | ayaṁ saumyo vanoddeśaḥ pitṝṇāṁ nidhanākaraḥ ||) sthīyatāṁ yāvad ādityaḥ kiṁ ca kravyādabhāṣitaiḥ |

जम्बुक उवाच—स्वैरं रुदन्तो विश्रब्धाः स्नेहेन पश्यत । दारुणेऽस्मिन् वनोद्देशे भयं वो न भविष्यति । अयं सौम्यो वनोद्देशः पितृणां निधनाकरः ॥ स्थीयतां यावदादित्यः किं च क्रव्यादभाषितैः ॥

स्वैरम्freely, at will
स्वैरम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वैर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण)
रुदन्तःcrying, weeping
रुदन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootरुद् (धातु) → रुदन्त् (वर्तमान कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (वर्तमान सक्रिय कृदन्त)
विश्रब्धाःconfident, reassured
विश्रब्धाः:
Karta
TypeAdjective
Rootविश्रब्ध (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
शिरम्head
शिरम्:
Karma
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्नेहेनwith affection
स्नेहेन:
Karana
TypeNoun
Rootस्नेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
पश्यतlook (you all), behold
पश्यत:
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → पश्य (लोट्)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
दारुणेin the dreadful
दारुणे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootदारुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वन-उद्देशेin this forest-region
वन-उद्देशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक) + उद्देश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
भयम्fear
भयम्:
Karta
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वःof you / for you
वः:
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (सम्बन्धे), बहुवचन
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
Formअव्यय (निषेध)
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट् (भविष्यत्काल), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अयम्this
अयम्:
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सौम्यःgentle, auspicious
सौम्यः:
TypeAdjective
Rootसौम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वन-उद्देशःforest-region
वन-उद्देशः:
Karta
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक) + उद्देश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पितॄणाम्of the fathers/ancestors
पितॄणाम्:
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
निधन-आकरःa mine/storehouse of death (death-dealing place)
निधन-आकरः:
TypeNoun
Rootनिधन (प्रातिपदिक) + आकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्थीयताम्let (us/you) stay; stay
स्थीयताम्:
TypeVerb
Rootस्था (धातु) → स्थीय (कर्मणि)
Formलोट् (आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि (passive imperative): 'let (it) be stayed/let (you) stay'
यावत्until, as long as
यावत्:
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय/सम्बन्ध)
Formअव्यय (कालपरिमाणे)
आदित्यःthe sun
आदित्यः:
Karta
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
किम्what? / why? (interrogative particle)
किम्:
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (प्रश्न/अनिश्चितार्थे)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
Formअव्यय (समुच्चय)
क्रव्याद-भाषितैःby the words/speech of flesh-eaters (carnivores/rākṣasas)
क्रव्याद-भाषितैः:
Karana
TypeNoun
Rootक्रव्याद (प्रातिपदिक) + भाषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

जम्बुक उवाच

J
Jambuka
Ā
Āditya (the Sun)
P
Pitṛs (ancestral spirits)
V
vanoddeśa (forest tract)
K
kravyāda (flesh-eaters)

Educational Q&A

The verse emphasizes calming fear through reassurance and affectionate counsel: even in a frightening setting, one should steady the mind, remain together, and not be driven by alarming or predatory speech.

Jambuka addresses a group who are crying in a forest. He urges them to look on with trust, assures them that no danger will befall them there, tells them to stay until the sun’s time, and dismisses the threatening talk of ‘flesh-eaters’ (predators or hostile beings).