Shloka 34

Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)

Devanagari script

उषितास्मि तवागारे दीर्घकालं समर्चिता । तदिदं वैरमुत्पन्न॑ सुखमाशु व्रजाम्यहम्‌

Transliteration

uṣitāsmi tavāgāre dīrghakālaṃ samarcitā | tad idaṃ vairam utpannaṃ sukham āśu vrajāmy aham, rājan |

Translation

उषितास्मि तवागारे दीर्घकालं समर्चिता। इदानीं तु वैरमुत्पन्नं; तस्माद् राजन्, अहं सुखेनाशु इतो व्रजामि।

Word by Word

• उषिता: having dwelt (stayed)
• उषिता: Karta
• Type: Verb
• Root: उष् (वासे)
• Form: क्त (past passive participle, used actively), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अस्मि: I am
• अस्मि: Karta
• Type: Verb
• Root: अस्
• Form: लट् (present), उत्तम, एकवचन

• तव: of you / your
• तव: Adhikarana
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: षष्ठी, एकवचन

• आगारे: in (your) house
• आगारे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: आगार
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• दीर्घकालम्: a long time
• दीर्घकालम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दीर्घकाल
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समर्चिता: honoured / well-revered
• समर्चिता: Karta
• Type: Verb
• Root: सम् + अर्च्
• Form: क्त (past passive participle, used adjectivally), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वैरम्: enmity
• वैरम्: Karta
• Type: Noun
• Root: वैर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उत्पन्नम्: arisen
• उत्पन्नम्: Karta
• Type: Verb
• Root: उत् + पद्
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुखम्: happily / with ease
• सुखम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सुख
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आशु: quickly
• Type: Indeclinable
• Root: आशु

• व्रजामि: I go / depart
• व्रजामि: Karta
• Type: Verb
• Root: व्रज्
• Form: लट् (present), उत्तम, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: अहम्
• Form: प्रथमा, एकवचन

• राजन्: O king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

ब्रह्मदत्त उवाच

Characters & Entities

• Brahmadatta
• rājan (the king, unnamed in this verse)

Educational Q&A

What is the core teaching?

When hostility arises, one should avoid inflaming it; withdrawing calmly and without causing further harm can be an ethical choice, especially after having received hospitality.

What is happening in the narrative?

Brahmadatta addresses a king, recalling that he has long lived in the king’s house with honor, but since enmity has now emerged, he declares his intention to leave immediately and peacefully.