Shloka 4
Bala and Dharma in Kṣatriya Governance (बल-धर्म सम्बन्धः)
भीष्म उवाच बाह्याश्चेद् विजिगीषु: स्याद् धर्मार्थकुशल: शुचि: । जवेन संधि कुर्वीत पूर्व भुक्तान् विमोचयेत्,भीष्मजीने कहा--राजन्! यदि विजयकी इच्छासे आक्रमण करनेवाला राजा बाहरका हो, उसका आचार-विचार शुद्ध हो तथा वह धर्म और अर्थके साधनमें कुशल हो तो शीघ्रतापूर्वक उसके साथ संधि कर लेनी चाहिये और जो ग्राम तथा नगर अपने पूर्वजोंके अधिकारमें रहे हों, वे यदि आक्रमणकारीके हाथमें चले गये हों तो उसे मधुर वचनोंद्वारा समझा-बुझाकर उसके हाथसे छुड़ानेकी चेष्टा करे
bhīṣma uvāca bāhyāś ced vijigīṣuḥ syād dharmārthakuśalaḥ śuciḥ | javena sandhiṃ kurvīta pūrvabhuktān vimocayet ||
भीष्म उवाच— बाह्याश्चेद् विजिगीषुः स्याद् धर्मार्थकुशलः शुचिः । जवेन सन्धिं कुर्वीत पूर्वभुक्तान् विमोचयेत् ॥ राजन्, यदि बाह्यो विजिगीषुः शुचिराचारः धर्मार्थोपायेषु कुशलश्च स्यात्, तदा तेन सह शीघ्रं सन्धिं कुर्यात्। ये च ग्रामनगरादयः पूर्वं पितृपैतामहभुक्ताः, ते यदि तस्य हस्तगताः स्युः, तान् मृदुवाक्यैः सान्त्वयित्वा विमोचयितुं प्रयतेत।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma advises pragmatic, ethically informed kingship: when facing a capable and morally disciplined external aggressor, prioritize swift diplomacy (sandhi) and use conciliatory persuasion to regain former holdings rather than rushing into destructive conflict.
In Bhishma’s instruction on rajadharma in the Shanti Parva, he outlines a policy response for a king confronted by an outside conqueror: make a quick treaty, then attempt to recover lost ancestral villages and towns through sweet, persuasive negotiation.