Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद

अन्तश्नादिश्व मध्यं च कृत्यानां च प्रपठडचनम्‌ | मद: प्रमादो दर्पश्ष दम्भो धैर्य नयानयौ

bhīṣma uvāca | antaḥśnādiś ca madhyaṃ ca kṛtyānāṃ ca prapaṭhaḍacanam | madaḥ pramādo darpaś ca dambho dhairyaṃ nayānayau |

अन्तश्चादिश्च मध्यं च कृत्यानां च प्रविस्तरः। मदः प्रमादो दर्पश्च दम्भो धैर्यं नयानयौ॥

अन्तःend
अन्तः:
Karta
TypeNoun
Rootअन्त
FormMasculine, Nominative, Singular
श्नादिthe class beginning with 'śnā' (a grammatical group)
श्नादि:
Karta
TypeNoun
Rootश्नादि
FormNeuter, Nominative, Singular
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
मध्यम्middle
मध्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootमध्य
FormNeuter, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
कृत्यानाम्of duties/obligatory acts
कृत्यानाम्:
TypeNoun
Rootकृत्य
FormNeuter, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
प्रपठrecite/declare
प्रपठ:
TypeVerb
Rootप्र+पठ्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
वचनम्speech/statement
वचनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवचन
FormNeuter, Accusative, Singular
मदःintoxication/pride
मदः:
Karta
TypeNoun
Rootमद
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रमादःcarelessness
प्रमादः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रमाद
FormMasculine, Nominative, Singular
दर्पःarrogance
दर्पः:
Karta
TypeNoun
Rootदर्प
FormMasculine, Nominative, Singular
दम्भःhypocrisy/pretence
दम्भः:
Karta
TypeNoun
Rootदम्भ
FormMasculine, Nominative, Singular
धैर्यम्steadfastness
धैर्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootधैर्य
FormNeuter, Nominative, Singular
नयpolicy/right conduct
नय:
Karta
TypeNoun
Rootनय
FormMasculine, Nominative, Singular
अनयौwrong conduct (dual form as given)
अनयौ:
Karta
TypeNoun
Rootअनय
FormMasculine, Nominative, Dual
अर्थbenefit/meaning/wealth
अर्थ:
Karta
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
अनर्थharm/meaninglessness
अनर्थ:
Karta
TypeNoun
Rootअनर्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
सुखhappiness
सुख:
Karta
TypeNoun
Rootसुख
FormNeuter, Nominative, Singular
दुःखsorrow
दुःख:
Karta
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Nominative, Singular
धर्मdharma
धर्म:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
अधर्मunrighteousness
अधर्म:
Karta
TypeNoun
Rootअधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
बलstrength
बल:
Karta
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Nominative, Singular
अबलweakness
अबल:
Karta
TypeNoun
Rootअबल
FormNeuter, Nominative, Singular
दौर्भाग्यmisfortune
दौर्भाग्य:
Karta
TypeNoun
Rootदौर्भाग्य
FormNeuter, Nominative, Singular
सौभाग्यgood fortune
सौभाग्य:
Karta
TypeNoun
Rootसौभाग्य
FormNeuter, Nominative, Singular
पुण्यmerit
पुण्य:
Karta
TypeNoun
Rootपुण्य
FormNeuter, Nominative, Singular
पापsin
पाप:
Karta
TypeNoun
Rootपाप
FormNeuter, Nominative, Singular
गुणquality/virtue
गुण:
Karta
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Nominative, Singular
अवगुणfault
अवगुण:
Karta
TypeNoun
Rootअवगुण
FormMasculine, Nominative, Singular
कामdesire
काम:
Karta
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Nominative, Singular
अकामabsence of desire
अकाम:
Karta
TypeNoun
Rootअकाम
FormMasculine, Nominative, Singular
ऋतुseason
ऋतु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootऋतु
FormMasculine, Nominative, Singular
मासmonth
मास:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमास
FormMasculine, Nominative, Singular
दिनday
दिन:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिन
FormNeuter, Nominative, Singular
रात्रिnight
रात्रि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरात्रि
FormFeminine, Nominative, Singular
क्षणmoment
क्षण:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्षण
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रमादcarelessness
प्रमाद:
Karta
TypeNoun
Rootप्रमाद
FormMasculine, Nominative, Singular
अप्रमादvigilance
अप्रमाद:
Karta
TypeNoun
Rootअप्रमाद
FormMasculine, Nominative, Singular
हर्षjoy
हर्ष:
Karta
TypeNoun
Rootहर्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
क्रोधanger
क्रोध:
Karta
TypeNoun
Rootक्रोध
FormMasculine, Nominative, Singular
शमtranquillity
शम:
Karta
TypeNoun
Rootशम
FormMasculine, Nominative, Singular
दमself-control
दम:
Karta
TypeNoun
Rootदम
FormMasculine, Nominative, Singular
दैवfate/divine factor
दैव:
Karana
TypeNoun
Rootदैव
FormNeuter, Nominative, Singular
पुरुषार्थhuman effort
पुरुषार्थ:
Karana
TypeNoun
Rootपुरुषार्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
बन्धbondage
बन्ध:
Karta
TypeNoun
Rootबन्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
मोक्षliberation
मोक्ष:
Karta
TypeNoun
Rootमोक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
K
Kuru-nandana (address to Yudhiṣṭhira)

Educational Q&A

Daṇḍa (restraint/punitive authority) is not a single act but a broad governing principle that manifests through many conditions and opposites—virtue and vice, prudence and folly, strength and weakness—shaping social order and personal conduct.

In the Śānti Parva’s instruction on rāja-dharma, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira, explaining that the ruler’s instrument of order (daṇḍa) has many forms and is reflected in diverse human qualities and outcomes.