Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
पाण्डुनन्दन! धर्मात्मा पुरुषोंमें जो विशेषरूपसे सम्पूर्ण विषयोंका ज्ञाता हो, उसीको मन्त्री बनावे और उसकी सुरक्षाका विशेष प्रबन्ध करे। प्रजाका विश्वास-पात्र और कुलीन राजा नरेशोंको वशमें करनेमें समर्थ होता है ।। विधिप्रयुक्तान् नरदेवधर्मा- नुक्तान् समासेन निबोध बुद्धा । इमान् विदध्याद् व्यतिसृत्य यो वै राजा महीं पालयितुं स शक्त:,राजाके जो शास््त्रोक्त धर्म हैं, उन्हें संक्षेपसे मैंने यहाँ बताया है। तुम अपनी बुद्धिसे विचार करके उन्हें हृदयमें धारण करो। जो उन्हें गुरुसे सीखकर हृदयमें धारण करता और आचरणमें लाता है, वही राजा अपने राज्यकी रक्षा करनेमें समर्थ होता है
Pāṇḍunandana! dharmātmā puruṣeṣu yo viśeṣarūpase samasta-viṣayānāṃ jñātā bhavet, tam eva mantriṇaṃ kuryāt, tasya ca rakṣāyāḥ viśeṣa-prabandhaṃ vidadhyāt. Prajāyā viśvāsa-pātraḥ kulīnaś ca rājā nareśān vaśe kartum samartho bhavati. Vidhi-prayuktān naradeva-dharmān uktān samāsena nibodha, buddhā. Imān vidadhyād vyatisṛtya yo vai rājā mahīṃ pālayituṃ sa śaktaḥ.
पाण्डुनन्दन! धर्मात्मा यो नरः सर्वविषयेषु विशेषतः कृत्यज्ञः, स एव मन्त्री कर्तव्यः; तस्य च रक्षणे विशेषो विधेयः। प्रजाविश्वासभाजनः कुलीनो राजा नृपान् वशीकर्तुं समर्थो भवति। विधिप्रयुक्तान् नरदेवधर्मान् उक्तान् समासेन निबोध बुद्ध्या। इमान् विदध्याद् व्यतिसृत्य यो वै राजा महीं पालयितुं स शक्तः॥
भीष्म उवाच
A king should appoint a uniquely competent and righteous minister, ensure that minister’s security, and rule through śāstra-guided royal duties; trustworthiness and noble conduct build public confidence and political strength.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma addresses Yudhiṣṭhira, summarizing key kingly duties and emphasizing that learning them properly (from a teacher) and practicing them is what enables a ruler to protect and govern the realm.