Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Bhṛtya-niyoga: Role-appropriate appointment of servants and protection of the royal treasury (भृत्यनियोगः कोशरक्षणं च)

अनुक्रोशं बल वीर्य प्रभावं प्रश्नयं क्षमाम्‌ । भृत्या ये यत्र योग्या: स्युस्तत्र स्थाप्या: सुरक्षिता:,इसी प्रकार बुद्धिमान्‌ राजाको चाहिये कि वह पहले अपने सेवकोंकी सच्चाई, शुद्धता, सरलता, स्वभाव, शास्त्रज्ञान, सदाचार, कुलीनता, जितेन्द्रियता, दया, बल, पराक्रम, प्रभाव, विनय तथा क्षमा आदिका पता लगाकर जो सेवक जिस कार्यके योग्य जान पड़ें, उन्हें उसीमें लगावे और उनकी रक्षाका पूरा-पूरा प्रबन्ध कर दे

anukrośaṁ bala vīrya prabhāvaṁ praśnayaṁ kṣamām | bhṛtyā ye yatra yogyāḥ syus tatra sthāpyāḥ surakṣitāḥ ||

भीष्म उवाच—राजा प्रथमं भृत्येष्वनुक्रोशं बलं वीर्यं प्रभावं विनयं क्षमां च परीक्षेत्। ततः ये यत्र कर्मणि योग्या भवन्ति तान् तत्रैव स्थापयेत्, तेषां च सर्वथा रक्षणं सुरक्षां च विधास्येत्।

अनुक्रोशम्compassion
अनुक्रोशम्:
Karma
TypeNoun
Rootअनुक्रोश
FormMasculine, Accusative, Singular
बलम्strength
बलम्:
Karma
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Accusative, Singular
वीर्यम्valor, energy
वीर्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवीर्य
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रभावम्influence, power
प्रभावम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रभाव
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रश्नयम्courtesy, respectfulness
प्रश्नयम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रश्नय
FormMasculine, Accusative, Singular
क्षमाम्forbearance, forgiveness
क्षमाम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षमा
FormFeminine, Accusative, Singular
भृत्याःservants
भृत्याः:
Karta
TypeNoun
Rootभृत्य
FormMasculine, Nominative, Plural
येwho (those who)
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
यत्रwhere, in which place/task
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
Formtrue
योग्याःfit, suitable
योग्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootयोग्य
FormMasculine, Nominative, Plural
स्युःshould be
स्युः:
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Plural, Parasmaipada
तत्रthere, in that place/task
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
Formtrue
स्थाप्याःto be appointed/placed
स्थाप्याः:
Karma
TypeVerb
Rootस्था
FormGerundive (तव्यत्/यत्-type), passive sense, Masculine, Nominative, Plural
सुरक्षिताःwell-protected
सुरक्षिताः:
TypeAdjective
Rootसु-रक्षित
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Nominative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhishma