Shloka 13

Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession

Devanagari script

यत्‌ किंचिन्मन्यसे<स्तीति सर्व नास्तीति विद्धि तत्‌ । एवं न व्यथते प्राज्ञ: कृच्छामप्यापदं गत:,तुम जिस किसी वस्तुको ऐसा मानते हो कि “यह है” वह सब पहलेसे ही समझ लो कि “नहीं है” ऐसा समझनेवाला विद्वान्‌ पुरुष कठिन-से-कठिन विपत्तिमें पड़नेपर भी व्यथित नहीं होता

Translation

यत्किञ्चिन्मन्यसेऽस्तीति सर्वं नास्तीति विद्धि तत् । एवं न व्यथते प्राज्ञः कृच्छ्रामप्यापदं गतः ॥

Word by Word

यत्whatever/that which

किंचित्anything, something

मन्यसेyou think/consider

अस्तिis/exists

इतिthus/“that” (quotative)

सर्वम्all (of it)

नnot

अस्तिis/exists

इतिthus (quotative)

विद्धिknow (you), understand

तत्that

एवम्thus, in this way

नnot

व्यथतेis distressed, is pained

प्राज्ञःthe wise man

कृच्छाम्hard, severe

अपिeven, also

आपदम्calamity, misfortune

गतःgone to, having reached

Speaker

भीष्म उवाच

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes