Shloka 45
Duryodhana-patana-anuśocana
The Fall of Duryodhana and the Contest of Restraint
Devanagari script
अबुद्धयद् भीमसेनस्तु राज्ञस्तस्य चिकीर्षितम् । अथास्य समभिद्रुत्य समुत्क्तुश्य च सिंहवत्,भीमसेन समझ गये कि राजा दुर्योधन क्या करना चाहता है। अतः पैंतरेसे छलने और ऊपर उछलनेकी इच्छावाले दुर्योधनके ऊपर आक्रमण करके भीमसेनने सिंहके समान गर्जना की और उसकी जाँघोंपर बड़े वेगसे गदा चलायी
Transliteration
abuddhayad bhīmasenas tu rājñas tasya cikīrṣitam | athāsya samabhidrutya samutkruśya ca siṁhavat bhīmaseno gadayā jaghāne jānunī (jāṅghayoḥ) mahāvegena ||
Translation
अबुद्धयद् भीमसेनस्तु राज्ञस्तस्य चिकीर्षितम्। अथास्य समभिद्रुत्य समुत्क्रुश्य च सिंहवत्॥
Word by Word
अबुद्धयत्understood, perceived
अबुद्धयत्:
TypeVerb
Rootबुध्
FormImperfect (Laṅ), 3, Singular, Parasmaipada
भीमसेनःBhīmasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
तुindeed, but
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
राज्ञःof the king
राज्ञः:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Genitive, Singular
तस्यof him, his
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
चिकीर्षितम्intended act, intention
चिकीर्षितम्:
Karma
TypeNoun
Rootचिकीर्षित
FormNeuter, Accusative, Singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
अस्यof him
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
समभिद्रुत्यhaving rushed at (him)
समभिद्रुत्य:
TypeVerb
Rootसम्-अभि-द्रु
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
समुत्क्तुश्यhaving shouted/roared aloud
समुत्क्तुश्य:
TypeVerb
Rootसम्-उत्-क्रुश्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सिंहवत्like a lion
सिंहवत्:
TypeIndeclinable
Rootसिंहवत्
Speaker
वायुदेव उवाच
Characters & Entities
V
VāyudevaB
Bhīmasena (Bhīma)D
DuryodhanaG
gadā (mace)J
jāṅghā (thighs)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes