Previous Verse
Next Verse

Shloka 45

Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission

प्रददौ कार्तिकेयाय वायुर्भरतसत्तम । भरतश्रेष्ठ! वायु देवताने कृत्तिकाकुमारको महान्‌ बलशाली एवं विशाल मुखवाले बल और अतिबल नामक दो सेवक प्रदान किये || ४४ $ ।। यम॑ चातियमं चैव तिमिवक्‍क्त्रौ महाबलौ,रुद्रर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां च वृतः प्रभु: । महापराक्रमी इन्द्र और विष्णु, सूर्य और चन्द्रमा, धाता और विधाता, वायु और अग्नि, पूषा, भग, अर्यमा, अंश, विवस्वान्‌ू, मित्र और वरुणके साथ बुद्धिमान्‌ रुद्रदेव, एकादश रुद्रणण, आठ वसु, बारह आदित्य और दोनों अश्विनीकुमार--ये सब-के-सब प्रभावशाली कुमार कार्तिकेयको घेरकर खड़े हुए इति श्रीमहाभारते शल्यपर्वणि गदापर्वणि बलरामती र्थयात्रायां सारस्वतोपाख्याने स्कन्दाभिषेके पठ्चचत्वारिंशो5ध्याय:

vaiśampāyana uvāca |

pradadau kārtikeyāya vāyur bharatasattama |

yamaṃ cātiyamaṃ caiva timivaktrau mahābalau |

rudrair vasubhir ādityair aśvibhyāṃ ca vṛtaḥ prabhuḥ ||

वैशम्पायन उवाच— वायुर्भरतसत्तम कार्तिकेयाय यमं चातियमं चैव ददौ, तिमिवक्त्रौ महाबलौ। ततः स प्रभुः रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां च परिवृतः स्थितः।

प्रददौgave
प्रददौ:
TypeVerb
Rootप्र-दा (दा)
Formलिट् (परस्मैपद), perfect (past narrative), 3, singular
कार्तिकेयायto Kārtikeya
कार्तिकेयाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootकार्तिकेय
Formmasculine, dative, singular
वायुःVāyu (the Wind-god)
वायुः:
Karta
TypeNoun
Rootवायु
Formmasculine, nominative, singular
भरतसत्तमO best of the Bharatas
भरतसत्तम:
TypeNoun
Rootभरतसत्तम
Formmasculine, vocative, singular
यमम्Yama
यमम्:
Karma
TypeNoun
Rootयम
Formmasculine, accusative, singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अतियमम्Atiyama
अतियमम्:
Karma
TypeNoun
Rootअतियम
Formmasculine, accusative, singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तिमिवक्त्रौthe two having faces like a timi (sea-monster/fish)
तिमिवक्त्रौ:
Karma
TypeAdjective
Rootतिमि-वक्त्र
Formmasculine, accusative, dual
महाबलौthe two very mighty
महाबलौ:
Karma
TypeAdjective
Rootमहाबल
Formmasculine, accusative, dual
रुद्रैःby/with the Rudras
रुद्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootरुद्र
Formmasculine, instrumental, plural
वसुभिःby/with the Vasus
वसुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootवसु
Formmasculine, instrumental, plural
आदित्यैःby/with the Ādityas
आदित्यैः:
Karana
TypeNoun
Rootआदित्य
Formmasculine, instrumental, plural
अश्विभ्याम्by/with the two Aśvins
अश्विभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootअश्विन्
Formmasculine, instrumental, dual
and
:
TypeIndeclinable
Root
वृतःsurrounded/encircled
वृतः:
TypeVerb
Rootवृ (वरणे)
Formक्त (past passive participle), masculine, nominative, singular
प्रभुःthe lord (Skanda/Kārtikeya)
प्रभुः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभु
Formmasculine, nominative, singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kārtikeya (Skanda)
V
Vāyu
Y
Yama
A
Atiyama
R
Rudras
V
Vasus
Ā
Ādityas
A
Aśvinīkumāras (Aśvins)

Educational Q&A

Authority and strength become legitimate when affirmed by a wider moral-cosmic order; the gods’ collective presence signals that power should serve dharma rather than personal desire.

Vāyu grants Kārtikeya two powerful attendants (Yama and Atiyama), and Skanda is shown ceremonially surrounded by major divine groups—Rudras, Vasus, Ādityas, and the Aśvins—highlighting his consecrated status.