Shloka 28
कुमाराभिषेकप्रश्नः — Inquiry into Kumāra (Skanda) Investiture at Sarasvatī
राक्षसान्नमसौ भुडुक्ते यो भुद्धक्ते हान्नमीदृशम् । “जिस अन्नपर थूक पड़ गयी हो, जिसमें कीड़े पड़े हों, जो जूठा हो, जिसमें बाल गिरा हो, जो तिरस्कारपूर्वक प्राप्त हुआ हो, जो अश्रुपातसे दूषित हो गया हो तथा जिसे कुत्तोंने छू दिया हो, वह सारा अन्न इस जगतमें राक्षसोंका भाग है। अतः विद्वान् पुरुष सदा समझ- बूझकर इन सब प्रकारके अन्नोंका प्रयत्नपूर्वक परित्याग करे। जो ऐसे अन्नको खाता है, वह मानो राक्षसोंका अन्न खाता है” || २६-२७ $ ।। शोधयित्वा ततस्तीर्थमृषयस्ते तपोधना:
rākṣasānnam asau bhuṅkte yo bhuktvā hānnam īdṛśam |
वैशम्पायन उवाच— यः पुरुषोऽन्नमिदृशं भुङ्क्ते, स राक्षसानां भागमेव भुङ्क्त इव। यदन्नं थूत्कृतं, कृमिभिः संकीर्णं, परभुक्तशेषं, पतितकेशदूषितं, तिरस्कारतः प्राप्तं, अश्रुभिः कलुषितं, श्वभिः स्पृष्टं च— तत्सर्वमिह लोके राक्षसानां भाग इति निगद्यते। तस्माद्विवेकी पुरुषः शौचमानधर्मरक्षणाय, सावधानतया विचार्य, सर्वाण्येतानि प्रयत्नेन परित्यजेत्— दारुणेष्वपि कालेषु शुद्धिं स्वाभिमानं च धर्माचारं च रक्षन्।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches discernment and self-restraint regarding food: one should avoid food that is physically or morally contaminated (spat upon, worm-infested, leftover, hair-contaminated, contemptuously given, tear-defiled, or dog-touched). Such food is metaphorically called ‘Rākṣasa’s share,’ implying it degrades one’s purity and dharmic standing.
Vaiśampāyana is conveying a dharmic instruction within the Shalya Parva context, emphasizing standards of purity and proper conduct. The statement functions as a normative guideline—classifying certain kinds of tainted food as unfit and urging the wise to renounce them.