Shloka 59
अध्याय ३: कृपस्य दुर्योधनं प्रति नीत्युपदेशः
Kṛpa’s Counsel to Duryodhana
Devanagari script
पुनरेवाभ्यवर्तन्त क्षत्रिया: पाण्डवान् प्रति । पराजयममृष्यन्तः कृतचित्ताश्न विक्रमे,राजा दुर्योधनकी उस बातका आदर करके वे महारथी क्षत्रिय पुनः युद्ध करनेके लिये पाण्डवोंके सामने आये। उन्हें पराजय असह्यु हो उठी थी; इसलिये उन्होंने पराक्रम करनेमें ही मन लगाया था
Translation
पुनरेवाभ्यवर्तन्त क्षत्रियाः पाण्डवान् प्रति। पराजयममृष्यन्तः कृतचित्ताः स्वविक्रमे॥
Word by Word
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अभ्यवर्तन्तreturned/advanced back (towards)
अभ्यवर्तन्त:
TypeVerb
Rootअभि-आ-वृत्
Formलङ् (imperfect), परस्मैपदम्, 3, plural
क्षत्रियाःthe warriors/kshatriyas
क्षत्रियाः:
Karta
TypeNoun
Rootक्षत्रिय
Formmasculine, nominative, plural
पाण्डवान्the Pandavas
पाण्डवान्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव
Formmasculine, accusative, plural
प्रतिtowards/against
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
पराजयम्defeat
पराजयम्:
Karma
TypeNoun
Rootपराजय
Formmasculine, accusative, singular
अमृष्यन्तःnot enduring (it), unable to bear
अमृष्यन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootमृष् (with neg. a-)
Formशतृ (present active participle), masculine, nominative, plural
कृतचित्ताःwith minds set (upon), determined
कृतचित्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृतचित्त
Formmasculine, nominative, plural
विक्रमेin valor/heroic effort
विक्रमे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविक्रम
Formmasculine, locative, singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes