Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake

अपनी सेनाका इस प्रकार संहार होता देख राजा दुर्योधनको बड़ा क्रोध हुआ। उसने मरनेसे बचे हुए बहुत-से रथियों, हाथीसवारों, घुड़सवारों और पैदलोंको सब ओरसे एकत्र करके उन सबसे इस प्रकार कहा-- |। समासाद्य रणे सर्वान्‌ पाण्डवान्‌ ससुहृदगणान्‌ । पाज्चाल्यं चापि सबल॑ हत्वा शीघ्र न्यवर्तत,“वीरो! तुम सब लोग रणभूमिमें समस्त पाण्डवों तथा उनके मित्रोंसे भिड़कर उन्हें मार डालो और पांचालराज धृष्टद्युम्मका भी सेनासहित संहार करके शीघ्र लौट आओ'

saṃjaya uvāca | samāsādya raṇe sarvān pāṇḍavān sasu-hṛd-gaṇān | pāñcālyaṃ cāpi sa-balaṃ hatvā śīghraṃ nyavartata ||

सञ्जय उवाच—एवं स्वसैन्यस्य संहारं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः परमक्रुद्धोऽभवत्। स सर्वतः समाहूय हतशेषान् बहून् रथिनो गजाश्वारोहान् पादातांश्च, तानिदं वचः प्रोवाच—“वीराः! रणे समासाद्य सर्वान् पाण्डवान् ससुहृद्गणान्, पाञ्चाल्यं चापि सबलं हत्वा शीघ्रं निवर्तध्वम्।”

समासाद्यhaving approached/encountered
समासाद्य:
Karma
TypeVerb
Rootसम्-आ-√सद्
Formल्यप् (क्त्वा-र्थे), कर्तरि, absolutive (having approached)
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
पाण्डवान्the Pandavas
पाण्डवान्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Accusative, Plural
with
:
TypeIndeclinable
Rootस (सह-समास-पूर्वपद)
सुहृद्-गणान्groups of friends/allies
सुहृद्-गणान्:
Karma
TypeNoun
Rootसुहृद् + गण
FormMasculine, Accusative, Plural
पाञ्चाल्यम्the Panchala (king/leader)
पाञ्चाल्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाञ्चाल्य
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
सबलम्together with (his) army; with forces
सबलम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसबल
FormMasculine, Accusative, Singular
हत्वाhaving killed
हत्वा:
Karma
TypeVerb
Root√हन्
Formक्त्वा, कर्तरि, absolutive (having slain)
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र
न्यवर्ततreturned/withdrew
न्यवर्तत:
Karta
TypeVerb
Rootनि-√वृत्
Formलङ् (imperfect), आत्मनेपद, Third, Singular

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
दुर्योधन (Duryodhana)
पाण्डव (Pāṇḍavas)
पाण्डव-सुहृद्गण (allied friends of the Pāṇḍavas)
पाञ्चाल (Pāñcāla)
धृष्टद्युम्न (Dhṛṣṭadyumna, implied by the Hindi gloss as Pāñcāla leader)
रथी (chariot-warriors)
हस्तिसवार (elephant-riders)
घुड़सवार (horsemen)
पैदल (foot-soldiers)
रणभूमि (battlefield)