Previous Verse
Next Verse

Shloka 65

धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — दुर्योधनस्य ह्रदप्रवेशः

Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Duryodhana’s Entry into the Lake

हातोत्तमाड़ं शकुनिं समीक्ष्य भूमौ शयानं रुधिरार्द्रगात्रम्‌ । योधास्त्वदीया भयनष्टसत्त्वा दिशः प्रजग्मुः प्रगृहीतशस्त्रा:

hātotthamāḍaṃ śakuniṃ samīkṣya bhūmau śayānaṃ rudhirārdragātram | yodhās tvadīyā bhayanāṣṭasattvā diśaḥ prajagmuḥ pragṛhītaśastrāḥ ||

हतोत्तमाङ्गं शकुनिं समीक्ष्य भूमौ शयानं रुधिरार्द्रगात्रम् । योधास्त्वदीया भयनष्टसत्त्वा दिशः प्रजग्मुः प्रगृहीतशस्त्राः ॥

हतोत्तमाङ्गम्with the head cut off
हतोत्तमाङ्गम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहत + उत्तमाङ्ग
FormNeuter, Accusative, Singular
शकुनिम्Shakuni
शकुनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootशकुनि
FormMasculine, Accusative, Singular
समीक्ष्यhaving seen
समीक्ष्य:
TypeVerb
Rootसम्-ईक्ष्
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Locative, Singular
शयानम्lying
शयानम्:
TypeAdjective
Rootशी (शे) → शय
Formशानच् (present participle), Masculine, Accusative, Singular
रुधिरार्द्रगात्रम्whose limbs were wet with blood
रुधिरार्द्रगात्रम्:
TypeAdjective
Rootरुधिर + आर्द्र + गात्र
FormNeuter, Accusative, Singular
योधाःwarriors
योधाः:
Karta
TypeNoun
Rootयोध
FormMasculine, Nominative, Plural
तुbut
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
अदीयाःyour (belonging to you)
अदीयाः:
TypeAdjective
Rootअदीय
FormMasculine, Nominative, Plural
भयनष्टसत्त्वाःwhose courage was lost due to fear
भयनष्टसत्त्वाः:
TypeAdjective
Rootभय + नष्ट + सत्त्व
FormMasculine, Nominative, Plural
दिशःthe directions
दिशः:
Karma
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Accusative, Plural
प्रजग्मुःwent/fled
प्रजग्मुः:
TypeVerb
Rootप्र-गम्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural
प्रगृहीतशस्त्राःwith weapons held in hand
प्रगृहीतशस्त्राः:
TypeAdjective
Rootप्र-ग्रह् → गृहीत + शस्त्र
Formक्त (past passive participle) + subanta, Masculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
Ś
Śakuni
K
Kaurava warriors
W
weapons (śastra)
T
the earth/ground (bhūmi)
T
the directions/quarters (diś)

Educational Q&A

The verse highlights how fear and moral disarray spread when a central, often adharma-driven leader falls: without inner steadiness (sattva/dhairya), even armed men abandon their duty and scatter.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Śakuni lies on the battlefield, beheaded and blood-soaked; seeing this, the Kaurava warriors lose heart and flee in all directions while still holding their weapons.