Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

अध्याय २२ — अमर्याद-युद्धवर्णन

Unrestrained Battle Description and Śakuni’s Rear Assault

धनुश्चिच्छेद भल्‍लेन सहदेवस्य मारिष | भरतश्रेष्ठ! उसने युद्धस्थलमें युधिष्ठिरको सौ, भीमसेनको सत्तर, सहदेवको पाँच, नकुलको चौंसठ, धृष्टद्युम्नको पाँच, द्रौपदीके पुत्रोंकी सात तथा सात्यकिको तीन बाणोंसे घायल कर दिया। मान्यवर! साथ ही उसने एक भल्ल मारकर सहदेवका धनुष भी काट डाला |। तदपास्य धनुश्कछिन्नं माद्रीपुत्र: प्रतापवान्‌

sañjaya uvāca | dhanuś ciccheda bhallena sahadevasya mārīṣa | bharataśreṣṭha! sa yuddhasthale yudhiṣṭhiraṃ śatena bhīmasenaṃ saptatyā sahadevaṃ pañcabhir nakulaṃ catuḥṣaṣṭyā dhṛṣṭadyumnaṃ pañcabhir draupadī-putrān saptabhiḥ saptabhiś ca sātyakiṃ tribhir bāṇair āhatavān | mānyavara! sārdhaṃ caikena bhallena sahadevasya dhanuś ciccheda || tad apāsya dhanuś chinnaṃ mādrī-putraḥ pratāpavān ||

सञ्जय उवाच—मारिष, भल्लेन तीक्ष्णेन सहदेवस्य धनुः चिच्छेद। भरतश्रेष्ठ, रणभूमौ युधिष्ठिरं शतबाणैः, भीमसेनं सप्ततिभिः, सहदेवं पञ्चभिः, नकुलं चतुःषष्ट्या, धृष्टद्युम्नं पञ्चभिः, द्रौपदेयान् सप्त-सप्तभिः, सात्यकिं त्रिभिः शरैः समविध्यत्। मान्यवर, एकेनैव भल्लेन सहदेवस्य धनुरपि विच्छिद्य तस्य शस्त्रं न्यपातयत्। ततः छिन्नधनुः प्रतापवान् माद्रीपुत्रः शस्त्रान्तरं गृहीत्वा पुनर्युद्धाय समुपचक्रमे।

धनुःbow
धनुः:
Karma
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Accusative, Singular
चिच्छेदcut (he) cut
चिच्छेद:
Karta
TypeVerb
Rootछिद्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
भल्लेनwith a broad-headed arrow
भल्लेन:
Karana
TypeNoun
Rootभल्ल
FormMasculine, Instrumental, Singular
सहदेवस्यof Sahadeva
सहदेवस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसहदेव
FormMasculine, Genitive, Singular
मारिषO venerable one
मारिष:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमारिष
FormMasculine, Vocative, Singular
तत्that (bow)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
अपास्यhaving cast away
अपास्य:
Karma
TypeVerb
Rootअप + अस्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
धनुःbow
धनुः:
Karma
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Accusative, Singular
छिन्नम्cut, severed
छिन्नम्:
Karma
TypeAdjective
Rootछिन्न
FormNeuter, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
माद्रीपुत्रःMādrī's son (Sahadeva)
माद्रीपुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootमाद्रीपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रतापवान्valiant, mighty
प्रतापवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतापवत्
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhīmasena
S
Sahadeva
N
Nakula
D
Dhṛṣṭadyumna
D
Draupadī’s sons (Upapāṇḍavas)
S
Sātyaki
B
bhalla (arrow)
B
bow

Educational Q&A

Even amid intense violence, the episode highlights kṣatriya-dharma: steadfastness and composure under loss. Sahadeva’s bow is cut, yet he does not collapse; he discards the broken weapon and continues—an ethic of resilience and duty in battle.

Sañjaya reports a surge of martial dominance: a warrior showers key Pāṇḍava leaders and allies with arrows in specified counts, then decisively severs Sahadeva’s bow with a bhalla. Sahadeva, the son of Mādrī, throws away the broken bow to keep fighting.