Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Adhyāya 6: Śibira-dvāra-sthita Bhūta-varṇana and Aśvatthāmā’s Śaraṇāgati to Mahādeva

दंष्टाकरालवदनं व्यादितास्यं भयानकम्‌ | नयनानां सहसैश्न विचित्रैरभिभूषितम्‌,वहाँ उसने चन्द्रमा और सूर्यके समान तेजस्वी एक विशालकाय अद्धुत प्राणीको देखा, जो द्वार रोककर खड़ा था, उसे देखते ही रोंगटे खड़े हो जाते थे। उस महापुरुषने व्याप्रका ऐसा चर्म धारण कर रखा था, जिससे बहुत अधिक रक्त चू रहा था, वह काले मृगचर्मकी चादर ओढ़े और सर्पोंका यज्ञोपवीत पहने हुए था। उसकी विशाल और मोटी भुजाएँ नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्र लिये प्रहार करनेको उद्यत जान पड़ती थीं। उनमें बाजूबंदोंके स्थानमें बड़े-बड़े सर्प बँधे हुए थे तथा उसका मुख आगकी लपटोंसे व्याप्त दिखायी देता था। उसने मुँह फैला रखा था, जो दाढ़ोंके कारण विकराल जान पड़ता था। वह भयानक पुरुष सहस्रों विचित्र नेत्रोंसे सुशोभित था इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि द्रौणिचिन्तायां षष्ठोडध्याय:

sañjaya uvāca |

daṃṣṭā-karāla-vadanaṃ vyāditāsyaṃ bhayānakam |

nayanānāṃ sahasraiś ca vicitrair abhibhūṣitam ||

दंष्ट्राकरालवदनं व्यादितास्यं भयानकम् । नयनानां सहस्रैश्च विचित्रैरभिभूषितम् ॥ इति श्रीमहाभारते सौप्तिकपर्वणि द्रौणिचिन्तायां षष्ठोऽध्यायः ॥

दंष्टाfang/tusk
दंष्टा:
Karta
TypeNoun
Rootदंष्ट्रा
FormFeminine, Nominative, Singular
करालterrible, gaping, formidable
कराल:
Karta
TypeAdjective
Rootकराल
FormMasculine, Nominative, Singular
वदनम्face, mouth
वदनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवदन
FormNeuter, Accusative, Singular
व्यादितopened wide, gaping
व्यादित:
Karma
TypeAdjective
Rootवि-आ-दा (धातु) → व्यादित (कृदन्त)
FormNeuter, Accusative, Singular
आस्यम्mouth
आस्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootआस्य
FormNeuter, Accusative, Singular
भयानकम्frightful, terrifying
भयानकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभयानक
FormNeuter, Accusative, Singular
नयनानाम्of eyes
नयनानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनयन
FormNeuter, Genitive, Plural
सहस्रैःwith thousands
सहस्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootसहस्र
FormNeuter, Instrumental, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
विचित्रैःvariegated, wondrous, diverse
विचित्रैः:
Karana
TypeAdjective
Rootविचित्र
FormNeuter, Instrumental, Plural
अभिभूषितम्adorned, decorated
अभिभूषितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअभि-भूष् (धातु) → अभिभूषित (कृदन्त)
FormNeuter, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
a terrifying guardian-like being (mahāpuruṣa / threshold-warder figure implied by context)

Educational Q&A

The verse frames the night’s events under an atmosphere of dread and moral inversion: the appearance of a fearsome, otherworldly figure functions as an omen that violence committed in darkness and rage draws forces of terror and retribution, warning that adharma breeds भय (fear) and spiritual peril.

Sañjaya describes what is seen at the threshold: a monstrous, fear-inducing being with a gaping, fang-filled mouth and thousands of strange eyes, standing as if to block entry—an ominous vision accompanying the Sauptika episode’s nocturnal violence.