Shloka 69

Nāradasya Rājadharma-praśnāḥ

Nārada’s Examination of Royal Ethics

Devanagari script

कच्चिदा भ्यन्तरेभ्यश्ष बाहो भ्यश्ष विशाम्पते । रक्षस्यात्मानमेवाग्रे तांश्व॒ स्वेभ्यो मिथश्व॒ तान्‌,प्रजापालक नरेश! क्‍या तुम रसोइये आदि भीतरी सेवकों तथा सेनापति आदि बाह्य सेवकोंद्वारा भी पहले अपनी ही रक्षा करते हो, फिर आत्मीयजनोंद्वारा एवं परस्पर एक-दूसरेसे उन सबकी रक्षापर भी ध्यान देते हो?

Transliteration

kaccid ābhyantarebhyaś ca bāhyebhyaś ca viśāmpate | rakṣasy ātmānam evāgre tāṃś ca svebhyo mithaś ca tān ||

Translation

नारद उवाच—कच्चिदन्तःसेवकैर्बाह्यसेवकैश्च विशाम्पते, प्रथमं स्वात्मानमेव रक्षसि; ततः स्वैर्ज्ञातिभिः परस्परनिग्रहव्यवस्थया च तेषामपि रक्षणे सततं यतसे? प्रजापालक नरेश, गृहं च शासनं च विश्वासयुक्तं शुद्धं च द्रोहरहितं च ते भवति किम्?

Word by Word

कच्चित्whether? (I hope)

आभ्यन्तरेभ्यःfrom the internal (servants/attendants)

बाह्येभ्यःfrom the external (servants/guards)

विशाम्of the people

पतेO lord

रक्षसिdo you protect

आत्मानम्yourself

एवindeed/only

अग्रेfirst/at the outset

तान्them

चand

स्वेभ्यःfrom your own (people)

मिथःmutually/among one another

चand

तान्them

Speaker

नारद उवाच

Characters & Entities

Narada

King (viśāmpati / prajāpālaka)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes