Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Chapter 15: Counsel on Initiative vs. Renunciation in the Rajasuya Project (सभापर्व, अध्याय १५)

ऋद्धया मरुत्तस्तान्‌ पञ्च सम्राजस्त्वनुशुश्रुम । साम्राज्यमिच्छतस्ते तु सर्वाकारं युधिष्ठिर,इसी प्रकार राजा मरुत्त अपनी समृद्धिके प्रभावसे सम्राट्‌ बने थे। अबतक उन पाँच सम्राटोंका ही नाम हम सुनते आ रहे हैं। युधिष्ठिर! वे मान्धाता आदि एक-एक गुणसे ही सम्राट्‌ हो सके थे; परंतु आप तो सम्पूर्णरूपसे सम्राट्पद प्राप्त करना चाहते हैं। साम्राज्य- प्राप्तिके जो पाँच गुण--शत्रुविजय, प्रजापालन, तपःशक्ति, धन-समृद्धि और उत्तम नीति हैं, उन सबसे आप सम्पन्न हैं

ṛddhayā maruttas tān pañca samrājas tv anuśuśruma | sāmrājyam icchatas te tu sarvākāraṃ yudhiṣṭhira ||

ऋद्ध्या मरुत्तो नृपतिः सम्राट् सार्वभौमत्वमाप सः; अद्यावधि तेषां पञ्चानां सम्राजां नामान्येव श्रुतानि। त्वं तु, युधिष्ठिर, सर्वाकारं साम्राज्यमिच्छसि। ते पूर्वे नृपाः कस्यचित् एकस्यैव गुणस्य प्राधान्येन सम्राजः अभवन्; त्वं पुनः साम्राज्यलाभस्य पञ्चगुणैः—शत्रुविजयेन, प्रजापालनेन, तपःशक्त्या, धनसमृद्ध्या, उत्तमनीत्या च—सम्पूर्णः।

ऋद्धयाby (his) prosperity/wealth
ऋद्धया:
Karana
TypeNoun
Rootऋद्धि
FormFeminine, Instrumental, Singular
मरुत्तःMarutta (king)
मरुत्तः:
Karta
TypeNoun
Rootमरुत्त
FormMasculine, Nominative, Singular
तान्those (five)
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
पञ्चfive
पञ्च:
TypeNumeral
Rootपञ्च
Formtrue
सम्राजःemperors/sovereigns
सम्राजः:
Karma
TypeNoun
Rootसम्राज्
FormMasculine, Accusative, Plural
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
Formtrue
अनुशुश्रुमwe have heard (traditionally)
अनुशुश्रुम:
TypeVerb
Rootश्रु
FormPerfect (Liṭ), 1st, Plural, Parasmaipada
साम्राज्यम्sovereignty/empire
साम्राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसाम्राज्य
FormNeuter, Accusative, Singular
इच्छतःof (you) desiring/wishing
इच्छतः:
TypeVerb
Rootइष्
FormPresent active participle (Śatṛ), Masculine, Genitive, Singular
तेto you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Dative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
Formtrue
सर्वाकारम्complete in every respect/fully
सर्वाकारम्:
TypeAdjective
Rootसर्वाकार
FormNeuter, Accusative, Singular
युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिर:
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Vocative, Singular

कृष्ण उवाच

K
Kṛṣṇa
Y
Yudhiṣṭhira
M
Marutta
T
the five samrājas (five emperors, unnamed here)