Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

Pitāmaha-sabhā-varṇana & Hariścandra-māhātmya

Description of Brahmā’s Assembly and the Eminence of Hariścandra

वैराजाशक्ष महाभागा अन्निष्वात्ताक्ष भारत । गार्हपत्या नाकचरा: पितरो लोकविश्रुता:,उपासते च संहृष्टा ब्रह्माणममितौजसम्‌ | भारत! सम्पूर्ण लोकोंमें विख्यात स्वर्गलोकमें विचरनेवाले महाभाग वैराज, अग्निष्वात्त सोमपा, गार्हपत्य (ये चार मूर्त हैं), एकशुंग, चतुर्वेद तथा कला (ये तीन अमूर्त हैं)। ये सातों पितर क्रमशः: चारों वर्णो्में पूजित होते हैं। राजन्‌! पहले इन पितरोंके तृप्त होनेसे फिर सोम देवता भी तृप्त हो जाते हैं। ये सभी पितर उक्त सभामें उपस्थित हो प्रसन्नतापूर्वक अमित तेजस्वी प्रजापति ब्रह्माजीकी उपासना करते हैं

nārada uvāca |

vairājāś ca mahābhāgā agniṣvāttāś ca bhārata |

gārhapatyā nākacarāḥ pitaraḥ lokaviśrutāḥ |

upāsate ca saṁhṛṣṭā brahmāṇam amitaujasam ||

नारद उवाच—वैराजाश्च महाभागा अग्निष्वात्ताश्च भारत। गार्हपत्याश्च पितरः लोकविश्रुताः। उपासते च संहृष्टा ब्रह्माणममितौजसम्॥

वैराजाःthe Vairāja (Pitṛs)
वैराजाः:
Karta
TypeNoun
Rootवैराज
FormMasculine, Nominative, Plural
शक्षाःthe Śakṣa (Pitṛs)
शक्षाः:
Karta
TypeNoun
Rootशक्ष
FormMasculine, Nominative, Plural
महाभागाःhighly fortunate, illustrious
महाभागाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाभाग
FormMasculine, Nominative, Plural
अग्निष्वात्ताःthe Agniṣvātta (Pitṛs)
अग्निष्वात्ताः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्निष्वात्त
FormMasculine, Nominative, Plural
भारतO Bhārata
भारत:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
गार्हपत्याःthe Gārhapatya (Pitṛs)
गार्हपत्याः:
Karta
TypeNoun
Rootगार्हपत्य
FormMasculine, Nominative, Plural
नाकचराःmoving in heaven
नाकचराः:
Karta
TypeAdjective
Rootनाकचर
FormMasculine, Nominative, Plural
पितरःthe Fathers (Pitṛs)
पितरः:
Karta
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Nominative, Plural
लोकविश्रुताःrenowned in the worlds
लोकविश्रुताः:
Karta
TypeAdjective
Rootलोकविश्रुत
FormMasculine, Nominative, Plural
उपासतेthey worship/attend upon
उपासते:
Karta
TypeVerb
Rootउप-आस्
FormPresent, Third, Plural, Ātmanepada
and
:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Root
संहृष्टाःdelighted, joyful
संहृष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसंहृष्ट
FormMasculine, Nominative, Plural
ब्रह्माणम्Brahmā
ब्रह्माणम्:
Karma
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
अमितौजसम्of immeasurable vigor
अमितौजसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअमित-ओजस्
FormMasculine, Accusative, Singular

नारद उवाच

N
Narada
B
Bharata (addressed person, likely Yudhiṣṭhira in context)
P
Pitṛs (ancestral Fathers)
V
Vairājas
A
Agniṣvāttas
G
Gārhapatyas
B
Brahmā (Prajāpati)

Educational Q&A

The verse emphasizes dharmic reverence: even exalted celestial beings like the Pitṛs uphold a hierarchy of worship by honoring Brahmā, and it implicitly affirms the ethical importance of honoring ancestors and the sacred order connected with sacrifice and tradition.

Narada is describing the divine assembly: renowned classes of Pitṛs who dwell in heaven are present and, in a joyful mood, they worship the immensely radiant Brahmā within that सभा (court/assembly).