Shloka 243
Devanagari script
अहं हनिष्ये स्वशरीरमेव प्रसह्य येनाहितमाचरं वै | पुरुषोत्तम भगवान् श्रीकृष्णके इस प्रकार पूछनेपर अर्जुन अत्यन्त दुःखी हो उनसे इस प्रकार बोले--'भगवन्! मैंने जिसके द्वारा हठपूर्वक भाईका अपमानरूप अहितकर कार्य कर डाला है
Translation
अहं हनिष्ये स्वशरीरमेव प्रसह्य येनाहितमाचरं वै। इत्युक्ते पुरुषोत्तमे भगवति श्रीकृष्णे, अर्जुनः परमदुःखितोऽब्रवीत्— “भगवन्! येन मया हठेन भ्रातुरपमानरूपमहितं कृतं, तदेव शरीरं संप्रति नाशयिष्यामि।”
Word by Word
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, Nominative, Singular
हनिष्येI shall kill/destroy
हनिष्ये:
TypeVerb
Rootहन् (हिंसागत्योः)
FormSimple Future (Luṭ), 1st, Singular, Ātmanepada
स्वone's own
स्व:
TypeAdjective
Rootस्व
FormNeuter, Accusative, Singular
शरीरम्body
शरीरम्:
Karma
TypeNoun
Rootशरीर
FormNeuter, Accusative, Singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
प्रसह्यhaving forced; forcibly
प्रसह्य:
TypeVerb
Rootप्र + सह्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada/Ātmanepada-neutral
येनby which
येन:
Karana
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Instrumental, Singular
अहितम्harmful; wrong
अहितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअहित
FormNeuter, Accusative, Singular
आचरम्I did/committed
आचरम्:
TypeVerb
Rootआ + चर्
FormImperfect (Laṅ), 1st, Singular, Parasmaipada
वैindeed; surely
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes