Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Kṛpa’s Archery Display; Śikhaṇḍin Checked; Suketu Slain; Dhṛṣṭadyumna–Kṛtavarmā Clash (कृपशौर्य–पार्षतहार्दिक्ययुद्धम्)

सर्वाम्भसां निर्धि भीम॑ मूर्तिमन्तं झषायुतम्‌ । चन्द्रोदये विवर्धन्तमप्लव: संस्तितीर्षसि,“अरे! तुम चन्द्रोदयके समय बढ़ते हुए, जलजन्तुओंसे पूर्ण तथा उत्ताल तरंगोंसे व्याप्त अगाध जलराशिवाले भयंकर समुद्रको बिना किसी नावके ही केवल दोनों हाथोंके सहारे पार करना चाहते हो

sarvāmbhasāṁ nidhir bhīmaṁ mūrtimantaṁ jhaṣāyutam | candrodaye vivardhantam aplavaḥ saṁstitīrṣasi ||

सञ्जय उवाच—चन्द्रोदये विवर्धमानं सर्वाम्भसां निधिं घोरं झषायुतं जलजन्तुसङ्कुलम् । उत्तालतरणव्याप्तमगाधं सागरं नावं विना केवलाभ्यां बाहुभ्यां तर्तुमिच्छसि—अयं तव धृष्टनिश्चयः ॥

सर्वाम्भसाम्of all waters
सर्वाम्भसाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्व-अम्भस्
FormNeuter, Genitive, Plural
निधिम्ocean; treasure-store
निधिम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिधि
FormMasculine, Accusative, Singular
भीमम्terrible, fearsome
भीमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभीम
FormMasculine, Accusative, Singular
मूर्तिमन्तम्embodied, having form
मूर्तिमन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमूर्तिमन्त्
FormMasculine, Accusative, Singular
झषायुतम्filled with fishes
झषायुतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootझष-आयुत
FormMasculine, Accusative, Singular
चन्द्रोदयेat moonrise
चन्द्रोदये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचन्द्र-उदय
FormMasculine, Locative, Singular
विवर्धन्तम्increasing, swelling
विवर्धन्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootवि-वृध्
FormMasculine, Accusative, Singular, शतृ (present active participle)
अप्लवःwithout a boat/raft
अप्लवः:
Karta
TypeAdjective
Rootअ-प्लव
FormMasculine, Nominative, Singular
संस्तितीर्षसिyou wish/intend to cross
संस्तितीर्षसि:
TypeVerb
Rootसम्-स्तॄ (तितीर्ष)
FormPresent, Indicative, Second, Singular, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sanjaya
O
ocean/sea (samudra implied)
M
moonrise (candrodaya)
F
fish/aquatic creatures (jhaṣa)

Educational Q&A

The verse warns against rash, means-less ambition: attempting a vast, dangerous task without proper support (a ‘boat’) is folly. Ethical discernment includes recognizing limits, choosing appropriate means, and not mistaking bravado for true capability.

Sanjaya uses a vivid simile: crossing a terrifying, swelling ocean at moonrise with no boat. He is characterizing someone’s intention as nearly impossible and dangerously overconfident, emphasizing the peril and imprudence of the attempt.