Shloka 15
त्रिपुरदाह-इतिहासः
Tripura-destruction exemplum and counsel to Śalya
Devanagari script
सा कृत्वा स्यन्दनं भस्म हयांश्नैव ससारथीन् | पपात धरणीं तूर्ण दारयन्तीव भारत,भारत! वह गदा तुरंत ही श्रुतकर्माके रथ, घोड़ों और सारथिको भस्म करके पृथ्वीको विदीर्ण करती हुई-सी गिर पड़ी
Transliteration
sā kṛtvā syandanaṃ bhasma hayāṃś caiva sa-sārathīn | papāta dharaṇīṃ tūṛṇaṃ dārayantīva bhārata ||
Translation
सञ्जय उवाच—सा गदा स्यन्दनं भस्म कृत्वा हयान् ससारथीन्, तूर्णं धरणीं पपात भारत, दारयन्तीव मेदिनीम्।
Word by Word
साshe
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (स्त्री. प्रातिपदिक: सा)
FormFeminine, Nominative, Singular
कृत्वाhaving made / having reduced (to)
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा, Active, Absolutive (Gerund)
स्यन्दनम्chariot
स्यन्दनम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्यन्दन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
भस्मashes
भस्म:
Karma
TypeNoun
Rootभस्मन् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
हयान्horses
हयान्:
Karma
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed / just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
ससारथीन्together with charioteers
ससारथीन्:
Karma
TypeAdjective
Rootस-सारथि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
पपातfell
पपात:
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
धरणीम्to the ground / earth
धरणीम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण (प्रातिपदिक; अव्ययीभाव-प्रयोग)
दारयन्तीtearing / rending
दारयन्ती:
Karta
TypeVerb
Rootदॄ/दर् (धातु) + णिच् (दारय) (प्रातिपदिक: दारयन्त्)
Formशतृ (present active participle), Feminine, Nominative, Singular
इवas if / like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaB
Bhārata (Dhṛtarāṣṭra as addressee)G
gadā (mace)Ś
Śrutakarman (implied by the Hindi gloss)S
syandana (chariot)H
hayāḥ (horses)S
sārathi (charioteer)D
dharaṇī (earth)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes